غزل شمارهٔ ۵۵۹

برداشت: ای نسیم و باد نوبهاری، حالِ گل‌­های باغ چگونه است؟ چرا که بلبل‌های عاشق دیگر توان صبر ندارند و فریادی، به نشان بی­قراری سر داده‌­اند.(نکته: باد، نسیم و… در ادبیات پیک و خبر رسان میان عاشق و معشوق هستند.)

برداشت: ای معشوقی که درمان تمام دردها در وجود توست، نگاه و عنایتی به مجروحان خود کن، داروی تمام دردها را در دست داری، اما ما را مجروح و زخمی رها می­کنی.

برداشت: یا خلوتی فراهم کن و تنها عاشقانت را بدان راه بده، و یا رو بندی بر روی صورت خود قرار ده؛ وگرنه چنین که آشکارا خود را نشان داده‌ای(ایهام: ۱. به طرز شیرین و دلنشینی، ۲. به شکل شیرین معشوق خسرو پرویز ) دنیا را به آشوب و غوغا می‌کشانی.

برداشت: همانگونه که باران نوبهاری بر روی شکوفه‌های لطیف می‌نشیند، هر لحظه، از شدت لطیفی، از صورت تو عرق می‌تراود.(نکته: مصراع اول مشبه، مصراع دوم مشبه به.)

برداشت: عود در زیر دامن خود پنهان کرده‌ای یا گل در آستین خود گذاشته‌ای که چنان خوشبو و معطر هستی؟ یا شاید مشک در گریبان خود نهاده­ای؛ به من نشان بده که چه داری که چنین خوشبو و خواستنی هستی؟(نکته: نکته شگفت و عجیب در این بیت هنرنمایی سعدی است که برای اینکه بیان کند تمام وجود معشوقم معطر و خوشبوست از هر قسمت اندام او مثالی می­زند؛ دامن، آستین و گریبان.)

برداشت: گل که نماد زیبایی است با چهره‌ی دلفریب تو هیچگونه نسبتی ندارد و قابل و مقایسه با صورت تو نیست؛ در واقع هنگامی که تو در میان گل‌ها هستی مثل این است که گلی در میان خار روییده باشد.

برداشت: زمانی کمند زلفت مرا با قدرت به سوی دام عشق می­کشاند و زمانی دیگر کمان ابرویت مرا به سختی می‌کُشد و هلاک می‌کند.

برداشت: اگر زمانی بند و قید (عشق خود را) باز کنی، حتی کسانی که ذاتا گریزنده و رمنده هستند، از پیش تو فرار نمی‌کنند؛ چرا که آدمی اگر اسیر زیبارویان باشد، دلپذیرتر است که آزاد و رها باشد.

برداشت: در ابتدا که مرا عاشق خود ساختی، اظهار وفاداری کردی، اما همین که سرسختانه دلباخته تو شدم، در کار عشق و عاشقی سست شدی.

برداشت: بعد از جدایی ، احتیاج به عمر و زندگی دیگری داریم، چرا که این عمر و زندگی را در راه انتظار و امیدواری خرج کردیم.

برداشت: یقین دارم که نماز صوفی در حالیکه تصویر تو همنشین اوست، باطل است؛ چرا که تو تصویر چهره‌ی خود را بر قبله‌ی او نگاشته‌ای.(نکته: صحبت کردن در میان نماز سبب ابطال آن می‌شود که سعدی نگاهی هنری بدان کرده است و معتقد است که صوفی که این همه ادعای دینداری دارد در هنگام نماز، صورت معشوق را بر قبله می‌بیند.)

برداشت: تمام دردها، درمان و چاره­ای دارد؛ درمان درد سعدی نیز این است که با خوی و خواسته‌ی معشوق خود همراهی کند.