غزل شمارهٔ ۵۲۳

برداشت: بیت نخست ← اشاره دارد به «عهد الست» و جذبهٔ آغازین بهتر از برای فهم بهتر، تفسیر این بیت را از مصرع دوم شروع کنیم و در بازگشت به مصرع اول رسیم.در عرفان اسلامی، باور بر این است که پیش از آفرینش ظاهری انسان، در عالمی پیشین به نام «عالم ذرّ» یا «عهد الست»، ارواح همهٔ انسان‌ها با پروردگار پیمانی بستند:﴿ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ؟ قَالُوا بَلَى ﴾(سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۷۲)«آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: بلی»سعدی با ظرافت می‌گوید: «هنوز من نبودم که تو در دلم نشستی»؛ یعنی عشق و معرفت تو پیش از آفرینش من در فطرت من نهاده شد.این اشارهٔ لطیف، یادآور فطرت توحیدی انسان است که پیش از شعور فردی، در ژرفای جانش «حضور حق» نقش بسته است. به بیان عرفا، عشق «حادث» نیست، بلکه «قدیم» است؛ در لحظهٔ خلقتِ جسم؛ ظاهر می‌شود، نه آنکه "پدید و بوجود" می‌آید.و اما در باب مصرع اول گفتنیست که؛ در اصطلاح صوفیه، «مستی» حالتیست که سالک از خود بی‌خود و در جذبهٔ الهی غرق می‌شود؛ و «خماری» حالتیست پس از آن جذبه، که شخص هنوز از تأثیر آن بیرون نیامده است؛ نه مست کامل است و نه هشیار.سعدی می‌گوید: من تا پایان عمر؛ از این حالت بیرون نخواهم آمد؛ زیرا که عشق تو ازلی‌ست و پایان نداردو در ادامه غزل یعنی در بیت دوم این موضوع را شفاف‌تر می‌سازد که در جایگاهش بدان خواهیم پرداخت.

برداشت: تو مانند آفتاب نیستی که گاهی در میان باشد و گاهی غایب. دیگران می‌آیند و می‌روند، اما تو همیشه همان‌طور که هستی باقی می‌مانی.

برداشت: داستان جدایی‌ام را نمی‌دانستم، اما وقتی تو به من نگریستی، دیگر نمی‌توانستم به آنچه بر سرم آمده است فکر کنم و درهای ماجرا را به روی خودم بستم.

برداشت: به دوستانت نگاهی بینداز، چرا که این کار بسیار باارزش‌تر از نوشتن یک پیام یا ارسال یک هدیه است.

برداشت: دل بیمار و رنجور ما که به عشق تو دچار است، توانایی آن را ندارد که در انتظار وصال تو تاب بیاورد. پس لطفاً مرهمی بر زخم‌های ما بگذار تا این درد را کاهش دهد.

برداشت: عجبی ندارد که تو در روز جنگ دشمنان را می‌شکنی، چرا که حتی قلب دوستانت را نیز با جدا شدن از آن‌ها می‌شکنی.

برداشت: ای عالم و فقیه، به سوی خدا برو که ما را ببخشد. تو در زهد و پارسایی خود غرق شده‌ای و من در عشق و مستی‌ام.

برداشت: دل هوشمند را باید به دلبری بسپاری که مانند قبله‌ات است، زیرا این بهتر است از این که خود را فقط دوست داشته باشی.

برداشت: وقتی که کنترل بر خوشبختی و سرنوشت دست خود آدمی نیست، چه کار می‌توان کرد اگر بی‌عرضگی و ناتوانی در زندگی وجود داشته باشد؟

برداشت: از جدایی دوستان و بی‌محبتی روزگار شکایت نکن، سعدی، خود را از این شرایط آزاد کن و به دنبال آرامش برو.