غزل شمارهٔ ۱۶۴

برداشت: آیا می‌دانی که دیدن یاری که مدتها از نظر دور بوده است چه لذتی دارد؟ درست بدان‌سان که ابری بر تشنهٔ در بیابان ببارد و او را از هلاکت نجات بخشد. [ ذوق: نشاط و شادی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ای یاری که بوی آشنایی از تو به مشام می‌رسد، دریافتم که از کجا وزیدن گرفته‌ای. آری، پیام وصل جانان با روح عاشق پیوند دارد و او آن را به خوبی در‌می‌یابد. [ جانان: معشوق و محبوب همچون جان عزیز / پیوند روح دارد: با روح پیوسته است و معنوی و روحانی است./تشبیه: آشنایی به بو / تشطیر: آشنایی، کجایی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: خیال عشق در سر پروراندن مورد پسند عقلم نیست و عشق هم نمی‌گذارد که از خواسته‌های عقل پیروی کنم. [ کنایه: سودای عشق پختن (خیال و آرزوی عشق در سر پرودن) / تقابل عقل و عشق: -> بیت ششم غزل ۱۳۶ / تشطیر: بین (پختن، بردن) = تَشطیر(در لغت به معنی نصف‌کردن) در اصطلاح بدیع، دو نیمه‌کردن هر مصراع و در پایان هر نیمه، قافیه‌ای گذاشتن. مثل: نه هم زبانی، که تا زمانی/ بر او شمارم، غمی که دارم/نه نیک‌خواهی، که گاه‌گاهی/ز من بپرسد، غم که داری (محتشم کاشانی)/ موازنه: تمام واژگان بیت در تقابل با یکدیگر هم‌وزن هستند. / تضاد: عقل، عشق ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: امید است که محبوب خود از سر رحمت و شفقت از ما یادی کند، وگرنه، کدام قاصد می‌تواند پیام ما را به وی رساند؟ [ باشد که: امید است که / قاصد: پیام‌آور، پیک / پیغام گذاردن: پیام رساندن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر عارفی ناله سر کند یا عاشقی زار بگرید، فقط عارفان عاشق به احوال این مسکینان آگاهی می‌یابند. [ هم: قید تاکید است، همانا / مسکین: درمانده و بیچاره / بزارد: ناله و زاری کند. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: زهر از دست یار شیرین‌حرکات، بر دلم خوش و دلنشین است اما آسایش بی‌او برایم گوارا نیست. [ نوشدارو: -> بیت ششم غزل ۵۳ / یار شیرین: یار شیرین‌حرکات و زیبا / نوش: شهد و عسل، هر چیز شیرین ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر کسی دردوران زندگی خویش روزی پایش به سنگ بخورد و عاشق نشود، به نظر ما یا زنده نیست یا درد عشق به جان ندارد تا دل سپارد. [کنایه: پای به سنگ بر آمدن (به بلا گرفتار شدن) / دل سپردن (عاشق شدن) / تشبیه: عشق به سنگ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: کسی که در عشق‌بازی جانان صادق است، اگر تیر جفا و بلای عشق بر سرش ببارد، نباید از پیش آن بگریزد، بلکه باید آن را به جان بخرد. [ کنایه: سر خاراندن (بهانه و عذر آوردن) / تشطیر: جانان، تیرباران ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ای یار زندگی بی‌فایده است مگر در لحظه‌ای که دوستی همراه با همدمی شاداب برآید.

برداشت: آیا می‌دانی که چرا سعدی به کنج خلوت می‌نشیند؟ زیرا از دست زیبارویان نمی‌تواند بیرون رود. [ خلوت: عزلت و گوشه‌نشینی / خوب‌رویان: جمع خوب‌روی، زیبارویان / یارستن: توانستن./ کنایه: بیرون شدن (گریختن و رها شدن).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی