غزل شمارهٔ ۱۶۲

برداشت: دوستان از شکیبایی من بر درد و داغی که بر من وارد آمده تعجب می‌کنند. اما درد و داغی که عامل آن تو باشی از باغ گل سرخ نیز نیکوتر است. [طرفه: عجیب، زیبا، جمیل / درد: -> بیت هشتم غزل ۱۷  / ورد: مطلق گل، گل سرخ / جناس لاحق: درد و وَرد، داغ و باغ ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: دوستانت را که داغ مهربانی دلشان را سوزانده است، اگر بر آتش دوزخ هم بگذرانی، آن را آتشی افسرده خواهند یافت. [ مهربانی: محبت و عشق / کنایه: دل سوختن (به رنج و زحمت انداختن) /تناسب: داغ، سوختن، دوزخ، آتش / تضاد: آتش، سرد ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: حکم از آن توست، چه بر ما به عدالت رفتار کنی و چه ستم ورزی. ما بندهٔ توایم چه با ما از در صلح درآیی و چه سر ستیز داشته باشی. [تضاد: حاکم و بنده، عدل و ستم، صلح و نبرد] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: عقل توان پنجه در‌افکندن با عشق را ندارد. آری، کوشش انسان نمی‌تواند از عهدهٔ تقدیر آسمانی بر‌آید. [ خوبان: جمع خوب، زیبارویان / قضای آسمانی: سرنوشت و حکم الهی / بر‌نتابیدن: تحمل نکردن / کنایه: سرپنجه (زور و قوت).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر صحت و سلامت می‌طلبی به خوب‌رویان نگاه مکن و اگر عشق می‌ورزی نیکنامی را چونان بساطی در‌نورد، زیرا عشق و نیکنامی با هم جمع نمی‌شود. [ عافیت: سلامت / بساط: فرش و هر چیز گستردنی / در‌نوردیدن: جمع کردن، پیچیدن و به کنار نهادن (عبور کردن از چیزی بدون توجه ) / کنایه: چشم دوختن / تشبیه: نیکنامی به بساط ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر دل و جرأت مردها را نداری، مثل زنان در خانه بمان، ولی چنانچه به میدان جنگ می‌روی، از باریدن تیر روی بر‌مگردان و فرار نکن [زهره: جرأت] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: گریهٔ اهل سماع را به رعنایی آنان نسبت مده، اهل دل و صاحب‌نظران می‌دانند که تا به دل کسی جراحتی وارد نشود، آهی از او بر‌نمی‌آید. [ حمل کردن: نسبت دادن / رعنایی: احمقی و ابلهی / سماع: -> بیت سوم غزل ۷۱  / اهل دل: زنده‌دل و صاحب‌دل / زخم: ضربه ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: هیچ یک از هم‌نشینان من بر من دل نمی‌سوزاند، فقط می‌بینم که دل شمع به حال من می‌سوزد و اشک بر روی زرد خویش می‌بارد. [کنایه: دل سوختن (ترحم کردن).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: با وجود آنکه جدایی، چونان زمستان سردی خود را بر من تحمیل کرد و از دست او شکوه‌ها دارم، اگر پس از آن زمستان جدایی، فصل شکوفایی گل سرخ وصال فرا رسد، دیگر سرمای فراق از میان خواهد رفت. [ بَرد: سرما / تشبیه: فراق به زمستان / تناسب: زمستان، بَرد ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: به هر کسی که درد، او را مثل سعدی ذوب می‌کند، بگو که ناله سر مده، زیرا آنگاه که معشوق، چونان طبیبی به پرستاری عاشق کمر می‌بندد، درد در حُکمِ داروست. [ گداختن: سوزاندن / طبیبی کردن: درمان و مداوا کردن / کنایه: دلارام (معشوقِ آرامش‌دهندهٔ دل) / تضاد: درد، دارو ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی