غزل شمارهٔ ۱۵۰

برداشت: تنها و یکتا به خوشی و خرمی می‌روی. تن عاشقان فدای جانت باد که یاران مهربان خویش را با این حرکات متحیر می‌سازی. [ خوش: زیبا و دلپسند، شاد و مسرور / مدهوش: مست و بی‌خود، سرگشته و حیران / گذاردن: رها کردن و ترک گفتن / جناس مرکب: بین تنها و تن‌ها ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: آیینه‌ای بطلب و خود را در آن تماشا کن تا از جمال خویش سخت به حیرت مانی! [ حسن: زیبایی و جمال / کنایه: انگشت در دهان ماندن (متحیر و متعجب گشتن)] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: بر سر آنی که به شکار روی یا قصد داری به تفرج بستان پردازی؟ برای اینکه بتوان عنانت را به سویی کشید، لازم است عزم خویش بر یکی جزم نمایی و از تردید به در آیی. [ عزم درست: ارادهٔ ثابت و استوار / عنان کشیدن: زمام مرکب را کشیدن و راندن به سویی / کنایه: اتفاق داشتن (قصد و آهنگ داشتن) ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ای زیباروی خرامان، نگاهی به جانب دوستان بینداز، باشد که نسیم، بوی خوشی از بوستان تو به ما رساند. [ گل‌بن: درخت گل سرخ / خرامان: روندهٔ با ناز و تکبر و تبختر، خوش‌رفتار / با: در معنی "به" است / نسیم: رایحه و بوی خوش/ جناس مضارع: بوستان، دوستان / استعارهٔ مصرحه: گل‌بن خرامان (معشوق زیبای خوش‌رفتار)] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اسباب خانهٔ خردم را به دستیاری شوق به تاراج دادی. ای آن که چونان دزدی آشکارا غارتگری می‌کنی، من تو را با چشم دل می‌نگرم. [ تاراج: غارت و چپاول / نهان: باطن، دل، ضمیر / تشبیه: عقل به سرا و خانه (اضافهٔ تشبیهی) / اضافهٔ تخصیصی: رخت سرای عقل / کنایه: رخت سرای عقل را تاراج نمودن (عقل را بی سر و سامان کردن) / تشبیه: عقل به سرای (اضافهٔ تشبیهی) ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: زلفان چون کمندت هر لحظه صیدی تازه به دام می‌اندازد و از ابروان کمانی تو غمزه‌ها هر دم چونان پیکانی در دل می‌نشیند. [ پیکان: آهن نوک‌تیزی که بر سر تیر نصب می‌کردند، مطلق تیر / غمزه: ناز و عشوه، اشاره به چشم و ابرو / تشبیه: زلف به کمند و غمزه به پیکان (اضافهٔ تشبیهی) و نیز ابرو به کمان مانند شده است. /تناسب: کمند و پیکان و کمان و صید، زلف و ابرو ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ای فرمانروای سرزمین زیبایی، می‌دانی چرا خواب به چشمانم نیامد؟ زیرا حرام است که نگهبان تو خواب را به چشمان خویش راه دهد. [ پادشاه حسن: پادشاه جمال و زیبایی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ما شایستگی وصال تو را نداریم، مرغی زیرک‌تر از ما لازم است تا بتواند با تو هم‌آشیان گردد. [ برازیدن: لایق و سزاوار بودن / لبق: زیرک و ماهر /تناسب: مرغ، آشیان / تشبیه: من (شاعر) به مرغ مانند شده است. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر تو نباشی، من آب حیات نمی‌خواهم، پس بگذار بر درگاهت جان سپارم، زیرا زنده ماندن بعد از تو برایم ممکن نیست. [ آستان: درگاه و پیشگاه /تناسب: آب، خاک ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: من در فصاحت و بلاغت فتنه و آشوبی در زمانه به پا کرده و بسیاری را مفتون خود ساخته‌ام، اما دوستانی که گرد تو را گرفته‌اند، تو را از اینکه مفتون من شوی، بر‌حذر می‌دارند. [ فتنهٔ زمان: مراد سعدی است که خود را در فصاحت و بلاغت فتنهٔ زمانه پنداشته است و کارهای شگفت‌انگیز او سبب فریفته شدن دیگران می‌شود.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ای سعدی، از آنجا که دوستی یکدل و مهربان داری، حتی اگر همه کس در جهان با تو دشمنی ورزند، آزاد و ایمن باش. [ چو: چون / دوست: یار و محبوب زیبا ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی