غزل شمارهٔ ۱۴۲

برداشت: ای کسی که زیبایی چونان جامه‌ای بر قامت بلندت دوخته شده است، جز نگاه پاک قادر به دیدن آن زیبایی نیست، به سخن دیگر، چشم آلوده‌نظر توان درک جمالت را ندارد. [ کسوت: جامه و لباس / چالاک: جَلد و تند، زیبا / نظر: نگاه /تشبیه: زیبایی به کسوت "اضافهٔ تشبیهی" ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: برای خود پایگاهی رفیع‌تر از این نمی‌شناسم که بر خاک آستانت جان دهم، تا شاید روزی بر خاک من گذری کنی. [ منزلت: مقام و مرتبه / در: درگاه، آستان / باشد که: امید است ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: می‌دانم که روزی سرم در پای تو خواهد افتاد. فقط به تو پناه می‌آورم و دست من فقط فتراک تو را می‌گیرد و فقط از تو یاری می‌طلبم. [ گریزندم: کوتاه شدهٔ گریزنده‌ام / "واو" در معنی ملازمت و همراهی است / فتراک: تسمه و دوالی باشد که از پس و پیش زین اسب آویزند، ترک‌بند / کنایه: سر در پای کسی شدن (مطیع و تسلیم کسی شدن). در کسی گریختن (پناه بردن) / تناسب: سر، پا، دست ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ای محبوبی که خرد قادر به مشاهدهٔ جمال دلپذیر تو نیست، اندیشه نیز از دست یازیدن به ادراک تو ناتوان است. [ منظر مطبوع: دیدار و چهرهٔ دلپذیر و زیبا / نظر: فکر و اندیشه، دقت و تامّل./ استعارهٔ مکنیه: چشم خرد، دست نظر، دامن ادراک / جناس اشتقاق: منظر، نظر / کنایه: دست کوتاه بودن از چیزی (محروم و بی‌نصیب بودن از چیزی).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: عزم آن داشتم که با سر زلفت که به ماه می‌ماند، در‌گیر نشوم، اما در برابر لب خندانت عنان از کف داده، درمانده شدم و اسیر گیسوانت گشتم. [ آویختن: چنگ زدن / ضحاک: خندان / تشبیه: سر زلف به مار "اضافهٔ تشبیهی" / کنایه: فرو ماندن (عاجز و درمانده شدن) / ایهام تناسب: بین "ضحّاک" در معنی پنجمین شاه افسانه‌ای ایران که در اینجا مراد نیست با "مار" ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر پرتو روی تابانت بر آسمان بتابد، ماه پرتو‌افشانی نمی‌کند و خورشید در برابر پرتو رویت شرمسار می‌گردد.  [ طارم: طاق و بام خانه / کنایه: طارم افلاک (آسمان) / تشبیه جمع ، مضمر و تفضیلی: تشبیه روی معشوق به ماه و خورشید و برتری چهرهٔ او بر آن دو. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر تمام دوستانت را عفو کنی و از گناهانشان در‌گذری، این احسان توست بر آنان و چنانچه همه را به آتش بکشی، گویی به اختیار املاک خویش را سوزانده‌ای. [ جمله: تمام، همه / فضل: احسان و بخشش / اصحاب: جمعِ صاحب، یاران / املاک: جمع مُلک، مال‌ها و دارایی‌ها./ کنایه: سوختن (به رنج افکندن، عذاب دادن) / تشطیر: ببخشایی، بسوزانی / آرایهٔ موازنه: کلمات در تقابل با هم، هم‌وزن‌اند.]  - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: خون همه را می‌ریزی و از هیچ کس هراسی به دل راه نمی‌دهی و از گناهان همه در می‌گذری بی‌آنکه پروای کسی داشته باشی. [ جرم: گناه / باک: ترس / تناسب: بیم، باک /  آرایهٔ موازنه: کلمات در تقابل با هم، هم وزن‌اند.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: هر قدر که دوست داری به سعدی ستم کن، زیرا با وجود خاطرهٔ شادی‌بخش تو غم نمی‌تواند گرد او بگردد و بر وی اثر گذارد. [ طربناک: شادی‌آور / استعارهٔ مکنیه: (تشخیص): غم (به قرینهٔ گرد دل سعدی گشتن) - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی