غزل شمارهٔ ۱۲۱

برداشت: برگ: ساز و نوا، قدرت و توان / دستگاه: اسباب و قدرت / پایاب: "بن و ته‌آب، آبی که پای بر زمین آن رسد و از آنجا پیاده توان گذشت، بر‌خلاف غرقاب. / کنایه: پایاب (تاب و طاقت و توان) / معنی: من که آمادگی و توان تنهایی ندارم، تا کی می‌توانم، با جدایی تو بسازم؟ ساز و سامان شکیبایی و تاب و تحمّل صبر از تو در من نیست. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: می‌ترسم از تنهایی‌ام، چون ممکن است حال و روزم به رسوایی بیافتد. تنها چیزی که مرا می‌ترساند، همین تنهایی است وگرنه از رسوا شدن نمی‌ترسم.

برداشت: گستاخ: بی‌پروا و بی‌باک / جان: تن و بدن / کنایه: دست بالا (برتر و بالاتر، قدرت و نیرو) / جناس لاحق: تا، پا، در، بر. / معنی: ای محبوب من، من آدمی بی‌پروا نیستم تا گستاخانه تو را در آغوش کشم، بلکه به دلیل اینکه قدرتی ندارم، خاک پایت را می‌بوسم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: آشفته: شوریده و پریشان / زاغ‌بانگی کردن: آواز زاغ سر دادن / آوا: کوتاه شدهٔ آواز / استعارهٔ مصرّحه: گل (صورت چون گل و یا وجود زیبای معشوق) / تناسب: بانگ، آوا / تشبیه: وصال به باغ (اضافه تشبیهی). / معنی: من بر چهرهٔ گلگونت عاشقم. اجازه فرمای اکنون که قادر نیستم در باغ وصالت مثل بلبل نغمه‌سرایی کنم، دست کم چونان زاغ بانگی بر‌آورم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: وقتی که تصویر محبوبم در ذهنم نقش می‌بندد، دیگر به خودم نگاه نمی‌کنم و نمی‌خواهم خودم را در مرکز توجه قرار دهم.

برداشت: تشبیه: دوری به درد و جور به یار (اضافه تشبیهی) / کنایه: خراب افتادن (مست و بی‌خود بودن). / معنی: با وجود آنکه مست و مدهوش افتاده‌ام، درد جدایی را تحمل می‌کنم و با آنکه توانایی خود را از دست داده‌ام، بار ستم تو را بر دوش می‌کشم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: طبع: خوی و سرشت / طبع هرجایی: خوی و طبع هوسباز. / نوعی ردّالصّدر علی‌العجز: طبع / استعارهٔ مکنیّه: طبع تو (به قرینهٔ سیر آمدن از من و دل نهادن به کس دیگر) / مجاز مرسل: سیری (بیزاری) به قرینهٔ سبب به مسبّب / کنایه: دل نهادن (دل به کار بستن، شیفته و عاشق شدن). / معنی: طبع و نهاد تو از من بیزار شد و به دیگری دل سپرد. من که نهادم مثل تو هر لحظه به دیگری میل نمی‌کند، فقط تو را می‌خواهم و به دنبال کس دیگری نمی‌روم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: گیرایی: حاصل مصدر، تاثیر و جذب. / کنایه: آتش‌زبان (تیززبان، فصیح و بلیغ) / آرایهٔ تکرار: آتش‌زبان / معنی: من، سعدی، شاعری هستم که زبانم چونان آتش می‌سوزاند و موثّر است، اما در اندوه تو همانند شمعی می‌سوزم و با تمام قدرت سوزندگی و تاثیری که در زبانم وجود دارد آتش سخنانم بر تو اثری نمی‌نهد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی