غزل شمارهٔ ۹۵

برداشت: آن کسی که دل من همانند گویی گرفتار چوگان او گشته، کسی است که آزادگان برای گرفتار شدن، در میدان او صف می‌کشند. [  گوی = توپ و گلوله‌ای چوبین که در بازی چوگان از آن استفاده می‌شود. / چوگان = چوبی با دستهٔ راست و باریک و سرِ کج که با آن در چوگان‌بازی گوی را می‌زنند. / موقف = جای ایستادن / آزادگان = جوانمردان، بخشندگان  ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: عاشقان قادر نیستند از کوی دوست بیرون روند، زیرا گیسوان آشفتهٔ او مانند زنجیری به پای آنان پیچیده است. یا جمعیّت خاطر با پریشانی زلف او حاصل می‌شود. [ سلسله = زنجیر / ره به بیرون بردن = کنایه از رها شدن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: تا کی ناصحان مرا به شکیبایی فرا می‌خوانند؟ ای طبیب، درد من چیزی نیست که با شکیبایی درمان پذیرد. [ بی‌خبران = بی‌خبران از عشق / حکیم = اهل حکمت، دانشمند و فرزانه، طبیب ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر دوست با احسان خویش بر من درویش نظری بیفکند یا نه، حکم، حکم اوست. من گوش به فرمان او ایستاده‌ام. [ انعام = نعمت دادن / مسکین = درمانده و بیچاره ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر دوست، بی‌آنکه مرتکب گناهی شوم مرا عقوبت کند، از بخت بَد من است که به شکنجه شدن عادت دارد. امّا اگر مرا بنوازد و تفقّدی کند، این نهایت نیکی و بخشش اوست. [ نواختن = نعمت دادن و مهربانی کردن / غایت احسان = نهایت نیکی و بخشش ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: برای رفتن به باغ و بستان رغبتی ندارم و به هیچ درخت سروی انس نمی‌گیرم، زیرا اگر سروی شایسته دل بستن باشد، فقط سرو خرامان قامت اوست. [ اُنس گرفتن = خو و الفت گرفتن / خرامان = خوش‌رفتار و با ناز ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: کسی که دلش به نزد معشوق رفته و از وی غایب گشته است، چگونه می‌تواند آرام گیرد؟ یا آن کسی که در زندان عشق محبوب اسیر است، چگونه می‌تواند بگریزد؟ [ نشستن = آرام و قرار گرفتن / دل غایب بودن = کنایه از دلباخته و عاشق بودن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: آنان که بصیرتی ندارند، به عاشقان خرده می‌گیرند که چرا متحیّرند، به راستی کسانی که حیران معشوق نباشند از نشاط زندگی بهره‌ای نبرده‌اند. [ حیرت = سرگشتگی و سرگردانی / بی‌بصر = بی‌بصیرت، کسی که چشم باطن و دل ندارد / عیش = زندگی خوب و خوش، شادی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: در باغ روزگاران هرگز گلی چون تو نروییده است، به‌ویژه که پرنده‌ای چون من بلبل نغمه‌سرای آن گل باشد. [ چمن = سبزه و گیاه / مرغ = پرنده ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر تیراندازان سخت‌کمان و ماهر همهٔ پرندگان را با تیر بزنند، دریغ است که بلبلی چون مرا که این همه سرود و نغمه تعبیه در منقار دارد، از پای درآورند. [ حِیف = در تداول عامه کلمه‌ای است برای نشان دان تحسّر و تأسف، دریغا، افسوس. و به فتح اول (حَیف) به معنی ظلم و ستم / دستان = نغمه و آهنگ / سخت‌کمانان = کنایه از معشوقان بی‌رحم زیبا ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: ای سعدی، اگر یار را می‌طلبی، از حرکت بازنایست و رنج و مشقّت راه را تحمّل کن. زیرا دیدار دوست به کعبه‌ای می‌ماند که شکیبایی مانند بیابان و گذرگاه آن است و ناگزیر باید از آن بیابان گذشت تا به دیدار کعبه نائل آمد. [صبر: شکیبایی، داروی تلخ زردرنگی است که از ریشهٔ گیاهی به همین نام (صبر) گرفته می‌شود.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی