غزل شمارهٔ ۱۶

برداشت: تا غم تو به‌سان باری بر دل بی‌قرار و شیفتهٔ من سنگینی می‌کند، سوزِ عشق تو جگر مرا از جوش نمی‌اندازد. [ هوش = خرد، آگاهی، روح / بی‌هوش = از خود بی‌خود، دیوانه، مدهوش (لغت‌نامه) / در این بیت غم به بار تشبیه شده است. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: تا زمانی که تصویری از آن زلف و بناگوش در ذهنم باقی است، به یادِ گل و سنبل نمی‌افتم. [ گل = گل سرخ / سنبل = در لغت به معنی خوشهٔ جو، گندم و مانند آن است، و نیز نام گیاهی است از تیرهٔ سوسنی‌ها با جام و کاسهٔ رنگین و دارای گل‌های بنفش خوشه‌ای. چون زود گل می‌دهد و گلش زیبا، خوش‌رنگ و خوشبوست، مورد توجه است و جزو گیاهان مرغوب زینتی است. برگ‌های سنبل دراز و نوک‌تیز است و گل‌های آن به شکل خوشه‌های بلند، به‌هم فشرده، معطّر و به رنگ‌های قرمز، آبی، ارغوانی، سفید و زرد است. شاعران زلف معشوق را به سنبل و خطّ یار را به سنبلِ تر تشبیه کرده‌اند. (گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی) / خاطر = فکر و اندیشه، دل / بناگوش = نرمه و پسِ گوش، عذار و صورت ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: برای آنکه بتوانم لذّتِ وصلِ تو را از خاطرم ببرم، نوشیدنی‌ای تلخ‌تر از فراقِ چون زهرت باید به کام رسد. یعنی زهرِ فراقت موجب نمی‌شود که تو را فراموش کنم. [ شربت = در عربی به معنی مقداری از نوشیدنی که به یک بار نوشیده شود، و در زبان فارسی به معنی آب میوه و عصارهٔ آنکه با قند، شکر یا عسل پخته و قوام آورده باشند. / فراموش کند = از یاد ببرد، از خاطر بزداید / در این بیت فراق به زهر تشبیه شده است. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر هیچ روزی نتوانم تو را در آغوش گیرم، مانعی ندارد. زیرا شب‌ها با غم تو سر بر بالین می‌نهم. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: بی‌دهان تو که سرچشمهٔ نوش است، اگر صد کاسهٔ عسل به من بدهند؛ سوگند به دهانت که آن عسل‌ها در نظرِ من زهری کشنده خواهد بود. [ قدح = جام و پیالهٔ شراب / نوش = شهد و عسل، هر چیز شیرین / به دهان تو = قسم به دهان تو ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: سعدی که در دستِ جلادِ غم تو اسیر است، می‌گوید: من بندهٔ توام. بنده‌ات را بکش. اما او را به دیگری مفروش. [ در این بیت غم به جلاد تشبیه شده است. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی/ دکتر محمدرضا برزگر خالقی/ دکتر تورج عقدایی