غزلِ شمارهٔ ۹

برداشت: اگر محبوبِ من روی‌بند از مقابلِ چهره برگیرد و آشکارا نمایان گردد، خورشید باید بر چهرهٔ زیبای خویش روی‌بند بیاویزد. [ نقاب = روی‌بندِ زنان / بُرقع = روی‌بند و نقابِ زنان / جمال = زیبایی، خوش‌صورتی / فرو هلیدن = فرو هشتن، آویختن ]_ در این بیت، چهره زیبا و درخشان معشوق به آفتاب و برتری چهرهٔ او بر آن، تشبیه شده است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: چشمان جادویی او که عابد را مدهوش می‌کند، با سحر و جادو راه خواب را بر چشمان من بستند.

برداشت: در اولین نظر عنان عقل را از دست دادم و آنکسی را که عقل و هوشش رفت دیگر چه می‌داند که کار صواب و نیک چیست؟

برداشت: گمان می‌کردم که اگر به وصال معشوق برسم از شور و آشفتگیِ عشق رها شوم اما کسی که به استسقا مبتلاست هر چقدر هم آب بنوشد بیهوده است و باز تشنه است. {معنی: می‌پنداشتم که با رسیدن به معشوق، قطعاََ از عشق رهایی می‌یابم. اما نمی‌دانستم که اگر مبتلا به بیماری استسقا، آب بنوشد. تشنه‌تر می‌شود. یعنی وصالِ یار مرا تشنه‌تر و شیفته‌تر کرد. [مگر = همانا، به‌تحقیق، قید تاکید است. / مستسقی = مبتلا به بیماری استسقا، که آن نام مرضی است که بیمار آبِ بسیار خواهد و هرچه آب می‌نوشد عطشش برطرف نمی‌گردد و سرانجام به سبب کثرت شرب در‌می‌گذرد.] - عشق: بزرگترین و محوری‌ترین سخن عارفان است و آن عبارت است از شوق و دوست داشتن شدید. عرفا، رازِ آفرینش و سِرِّ وجود را در کلمهٔ عشق خلاصه می‌کنند و عشق را مبنای آفرینش و وجود می‌دانند. باید دانست که عشق، نتیجهٔ ادراک و معرفت و حاصلِ علم است که از تعلّقِ علم و ادراک و معرفت و احاطهٔ آن به حُسن و جمال پدید می‌آید. پس هر چه حُسن، بیشتر، عشق هم بیشتر و هر چه ادراک و معرفت و علم قوی‌تر، عشق نیرومندتر و شدیدتر، و عشق همواره متوجه کمال و جمال است نه نقص و زشتی. و چون ذاتِ پاکِ خداوندی، جمالش در حدّ کمال و علمش در حدّ تمام است، عشقش به جمال خویش در حدّ اعلا خواهد بود. عشق دو جانبه است: عاشق، عاشقِ جمال معشوق است و معشوق، عاشقِ عشقِ عاشق. عاشق نیاز به ناز معشوق دارد و معشوق نیاز به عشقِ عاشق. بی‌شک محوری‌ترین سخنِ سعدی شیراز، سخن از عشق است. او تمام هستی به وجود آمده را از عشق می‌داند و اصولاََ کارِ جهان را جز کارِ عشق نمی‌داند و اصلی‌ترین سخن او عاشق شدن است. سعدی، عشق را قدیم و ازلی می‌شمرد و موقوف به عنایت و لطفِ معشوق ازلی می‌داند و آن را امانتی دانسته است که خاصِّ انسان است. - منبع : شرح غزل‌های سعدی}

برداشت: ادعای عشق تو حقیقت ندارد اگر از دست معشوق زهر را مانند یک شربت شیرین ننوشی.

برداشت: عشق، نشان و نماد آدمیت است و اگر این نشان در تو وجود ندارد، تو در خوردن و خوابیدن با حیوانات شریک هستی و تفاوتی با آنان نداری.

برداشت: آتش را به پا کن و مزارع آزادگان را بسوزان، تا این که پادشاه برای این خرابی‌ها خراج نگیرد.

برداشت: عده‌ای از شراب مست‌ هستند و از چهره‌ی معشوق بی‌نصیبند و من از زیبایی معشوق آنچنان مست هستم که نیازی به شراب برای مست شدن ندارم.

برداشت: ای سعدی، آیا به تو نگفتم که در کمند عشق اسیر مشو؟ زیرا تیرِ نگاهِ دلربای معشوق حتی افراسیاب را هم که از تو قدرتمندتر است، از پای در‌می‌آورد. [نظر به تیر تشبیه شده است.] افراسیاب: پسرِ پشنگ که دلیرترین شاه توران بود و ترکان را از اولاد او می‌دانستند. بین افراسیاب و پادشاهان ایران مدام جنگ و جدال بود و او را خطرناکترین دشمن خود به شمار می‌آوردند. افراسیاب به معنی شخصی هراسناک است و همواره با صفت مجرم و جادو که به وسیله اهریمن، فناناپذیر خلق شده است، توصیف می‌گردد. (فرهنگ اساطیر) - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی