غزل شمارهٔ ۳

برداشت: ما به‌سان آینه‌ای هستیم که چهره تو را به خوبی باز‌می‌تابیم. زیرا آینهٔ ما، صاف و پاکیزه و چهره تو زیبا و نمودنی است. [ نمودن = نشان دادن ] دراین بیت ما، به آینه تشبیه شده است. منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: همانطور که میِ بی‌غش و روشن از درونِ شیشهٔ صافی به خوبی نمایان می‌گردد، خصائلِ پسندیدهٔ تو نیز از زیبایی چهره‌ات آشکارا متجلّی است. [ میِ روشن = شراب صاف و بی دُرد / آبگینه = شیشه / خویِ جمیل = خصلت و خُلقِ پسندیده / جمال = زیبایی و نیکویی ]. در این بیت، خوی زیبای معشوق در حالی که از جمال او نمایان است، به میِ روشن در آبگینهٔ صافی، تشبیه شده است. منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: هر کس لحظه‌ای با تو به سر برد و یا به اندازه گامی با تو همراه باشد، از آن پس به هیچ حال تابِ شکیبایی نخواهد داشت. [ به هیچ روی = به هیچ وجه ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: هیچ حیوانِ شکاری‌ای پذیرای کمند نمی‌شود و سر از آن می‌پیچد. اما ما صیدِ رامی هستیم که به عمد، خود را در کمند تو اسیر می‌کنیم. یعنی ما مشتاقانه و آگاهانه اسیر توایم. [ صید = شکار، آنچه بگیرند از وحش و جزء آن / عمدا = از روی قصد و نیت، به طور ارادی و اختیاری ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: پرندهٔ مسکین وقتی به جایی دل بست مثل دل بستن کبوتران به حرم، دیگر حتی به قیمت جانش هم حاضر نیست به جای دیگری برود. ما دل‌بستهٔ توایم و تا پای جان ایستاده‌ایم. [ طایر = پرنده / مسکین = ضعیف و ناتوان، بیچاره و درمانده ] - منبع: شرح غزلهای سعدی

برداشت: غیرتم قبول نمی‌کند که از تو پیشِ دیگران شکوه کنم. بنابراین دردی را که دوستان موجب آن هستند، برای درمان به طبیبان عرضه نمی‌دارم. [ غیرت = رشک و حسد، قهر و خشم، در اصطلاح، کراهت داشتن مشارکت دیگری است در عشق و از لوازم عشق، که هم متعلق به عاشق و هم متعلق به معشوق می‌باشد. عرفا قایل به غیرت الهی هستند و تعابیر گوناگونی از آن دارند. / احبّا = جمع حبیب به معنی دوستان / اطبّا = جمع طبیب ] -  منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: فدای جانت گردم، درست همان‌طور که چراغدان ثریا، یعنی خودِ خوشهٔ پروین، پیش‌مرگ خورشید می‌گردد. [ برخی شدن = فدا و قربان‌شده / افق = آسمان، کرانهٔ آسمان / چراغدان = هر جایی که در آن چراغ گذارند تا از باد و باران محفوظ ماند در اینجا به معنی مطلقِ چراغ است. / ثریا = پروین، مجموعه‌ای از شش یا هفت ستاره کوچک درخشان در صورت فلکی ثور که در ادبیات معمولاً آن را به گردنبند یا خوشهٔ انگور (خوشهٔ پروین) تشبیه می‌کنند. (فرهنگ اصطلاحات نجومی) ]– در این بیت ثریا به چراغدان تشبیه شده است. سعدی در اینحا عاشق را به ستارهٔ ثریا و معشوق را به خورشید تشبیه کرده است. همانگونه که ستارهٔ ثریا به هنگامِ طلوع خورشید محو می‌شود. عاشق هم در برابر جلوه و جمالِ خورشیدگونِ معشوق محو می‌گردد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: اگر تو که شکرین می‌خندی، برای راندن مگس‌ها، یعنی مدعیان سودجو از گردِ خویش، آستین نفشانی؛ هر مگسی خود را طوطی شکرخایی می‌پندارد. [ شکرخنده = معشوقی که دارای لبخند شیرین است. / آستین فشاندن = به حرکت درآوردن آستین / شکرخا = کسی که شکر بخورد یا بجَوَد. در اینجا صفت طوطی است که شیرین‌سخن است. ] -  منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: همانگونه که اگر معشوقِ شیرین‌حرکات، خشمگین ننشیند و مدعیان را از خود نراند؛ آنان به بهره‌مندی از شیرینی او طمع می‌کنند. [ لعبت = در لغت به معنی عروسک / شیرین = صفت لعبت است که منظور، شیرین‌حرکاتی و نوش‌لبی معشوق می‌باشد. / مدعیان = جمع مدعی به معنی ادعا کنندگان و لاف‌زنان، کسانی که دعوی هنر و عشق کنند ولی کم‌مایه و دروغگو هستند. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

برداشت: فقط سعدی از باغِ زیبایی تو به تماشایی بسنده می‌کند و در خورِ آن است. والّا خسیسان و فرومایگان به جای تماشا دست به یغما دراز خواهند کرد. [ یغما = غارت و تاراج ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی