بخش ۴۷ - داستان پادشاه ظالم با مرد راستگوی

برداشت: یعنی آن حاکم و پادشاه، خود یک حجاج شده بود. حجاج به ظلم و شقاوت شناخته می‌شود، در اینجا وجهی دیگر یعنی جاسوس‌گماری در زمان حاکمیت او مورد نظر است.

برداشت: در همه جا جاسوس و خبرچین گمارده بود

برداشت: خبرچینی صبح‌گاه پیش آن حاکم رفت، شخصی بود رازگشاینده‌تر از صبح و ماه. (یعنی همچون صبح و ماه که چیزها را آشکار می‌کنند آن شخص خبرچین نیز همان‌گونه بود)

برداشت: شب‌بازی را از ماه و آشکار کردن را از صبح یاد گرفته بود.

برداشت: به پادشاه گفت که فلان پیر دانا، در نهان و به دور از چشم تو از تو بد گفت و تو را ظالم و خونریز نامید.

برداشت: حاکم از این حرف خشمناک شد و گفت هم‌اکنون او را هلاک می‌کنم.

برداشت: نطع و ریگ یعنی بساط گردن‌زدن (تا خون آن شخص در آنجا نریزد)

برداشت: جوانمردی به نزد پیر رفت و گفت پادشاه بر تو حکم جنایت گذاشته است.

برداشت: پیش از آن‌که آن دیوصفت تو را فرا بخواند برو و عذرخواهی کن. (به‌جای آوردن‌‌: در اینجا یعنی جبران کردن)

برداشت: آن پیر وضو گرفت و کفن پوشید و پیش حاکم رفت و با هم سخن گفتند.

برداشت: پادشاه دست به هم سایید و از آن پیر از شدت کین و خشم روی برگرداند.

برداشت: شنیدم یعنی شنیده‌ام

برداشت: تو می‌دانی که فرمان‌روایی من همچون سلیمان است (و همچون او دادگر هستم)، چرا من را دیو ستمکاره نامیده‌ای؟

برداشت: پیر گفت: من نمرده‌ام (و در اینجا حاضرم) آنچه گفتی از آن بدتر به تو گفته‌ام.

برداشت: پیر و جوان از خطر تو در امان نیستند، شهر و روستا از جنگ و پیکار تو آزرده و زخمی هستند.

برداشت: من که این‌چنین عیب‌های تو را می‌گویم و می‌شمارم و در بد و نیک (همچون آینه و در روبروی تو و با صداقت) عیب‌هایت را به تو نشان می‌دهم.

برداشت: وقتی که آینه شکل و نقش تو را درست و راست به تو نشان می‌دهد خود را بشکن و خودپسند مباش، آینه‌شکستن کاری است خطا و اشتباه.

برداشت: راستی و صداقت مرا ببین و هشیار باش اگر اینگونه نیست مرا به دار بکش.

برداشت: وقتی آن پیر دانا بر راستی سخن گفت، صداقت او در دل پادشاه اثر گذاشت.

برداشت: وقتی که پادشاه از راستی و صداقت او را بر خود پیشتر دید، آنگاه به اشتباه خود و کار غلط خود پی برد.

برداشت: گفت او را از کفن بیرون بیاورید و خلعت و لباسی شایسته بپوشانید.

برداشت: از ظلم و ستم دست کشید و حاکمی شد دادگر و رعیت‌نواز.

برداشت: هیچ‌کس راستی خود را نهان نمی‌کند، و هیچ‌کس از گفتن سخن راست زیان نمی‌بیند.

برداشت: راستی پیشه کن تا رستگار و نیک‌بخت شوی، راستی از تو، مدد و پیروزی از خدا.

برداشت: اگر سخن راست همگی گوهر و مروارید است، تلخ است و گفته‌اند «الحقُ مُرّ‌»

برداشت: وقتی که سخن راست را گفتی، یاری‌دهنده گفتار تو خداست.

برداشت: طبع (شعر و سخن) نظامی و دل او راست هستند؛ کار او از این راستی آراسته شد و رونق یافت.