بخش ۱ - آغاز سخن

برداشت: عبارت "بسم‌الله الرحمن الرحیم" به عنوان یک عبارت مقدس و باارزش در آغاز کارها و فعالیت‌ها شناخته می‌شود و به نوعی به ما یادآوری می‌کند که آغاز هر کار باید با نام خدا باشد. در اینجا به نوعی نشان می‌دهد که ذکر نام خدا می‌تواند راهگشای فهم و درک عمیق‌تر از حکمت و دانش باشد.

برداشت: آغاز فکر و پایان کلام به نام خداوند است، پس آن را با نام او به پایان برسان.

برداشت: پیش از آنکه هر کسی به دنیا بیاید، وجودی دارد که همیشه باقی می‌ماند و این وجود از تمام موجوداتی که تا کنون بوده‌اند، پایدارتر است.

برداشت: قِدَم‌: دیرینگی‌‌، بی‌آغازی‌، زمان قدیم‌، ضد حدوث‌.    مرسله‌پیوند‌: به‌رشته کشنده و پیوند و نظم‌دهندهٔ مرسله‌. کنایه از زینت‌بخش‌. (‌آنندراج‌)

برداشت: آسمان به ما نشان می‌دهد که هر چیز در جای خود قرار دارد و مسوولیت‌های هر کس مشخص است.

برداشت: آغاز و منبع هر نیکی و بخشش از اوست و او خالق هر چیزی است که وجود دارد.

برداشت: رنگ سرخ و زیبای کمر، مانند درخشش آفتاب، پارچه‌ای از خاک و زینت آب را به نمایش می‌گذارد.

برداشت: آموزش‌دهنده‌ی افرادی که درون‌زا و خودکفا هستند، روزی را برای کسانی که به کار و تلاش مشغولند، به ارمغان می‌آورد.

برداشت: کسی که مهارت دارد و به خوبی می‌تواند مسائل پیچیده را حل کند، در حالی که دیگران با وجود روشن بودن عقل و فکرشان، به درستی نمی‌توانند موضوعات را درک کنند.

برداشت: نقش و اثر افرادی که به مقام و قدرت دست یافته‌اند، بر سرنوشت و یاد آنهایی که در جایگاه پایین‌تری قرار دارند، نمایان است. این افراد با تکیه بر جایگاه خود، بر زندگی و یاد دیگران تأثیر می‌گذارند.

برداشت: به‌کسی که در موقعیت‌های دشوار قرار دارد، باید یادآوری کرد که همواره می‌توان اشتباهات را جبران کرد و به‌راحتی می‌توان از تقصیرات دیگران گذشت.

برداشت: صدای شاداب و پرهیاهوی افرادی که از چیزی می‌ترسند، به یادآورنده تفکر عمیق و تدبیر کسانی است که اشراف به اوضاع دارند.

برداشت: هر چیزی در آغاز و پایان خود به وجود و ویژگی‌هایش وابسته است و این وجود و صفات، جهان را شکل می‌دهند و از عدم به وجود می‌آورند.

برداشت: با قدرت و عظمت او، که هر دو جهان در مقابلش کوچک هستند، آغاز و پایان ما فقط در یک لحظه خلاصه می‌شود.

برداشت: کیست در این مکان دیرپایی که جز خدا هیچ‌کس حق حکومت و سلطنت ندارد؟

برداشت: هر چیزی که وجود دارد، چه بزرگ و مهم باشد و چه کوچک و بی‌ارزش، در نهایت تنها یک حالت است و آنچه هست، به معنای واقعی به هیچ معنا نیست.

برداشت: پرورش یادگاران از آغاز کار، به‌راحتی حل نشده است.

برداشت: این جهان از آغاز تا به امروزی که هستیم، دریایی از دانش و علم دارد و در آینده هم، وسعت و گستردگی ملّک و سرزمینش به مانند بیابانی بی‌پایان خواهد بود.

برداشت: او در آغاز خود بی‌پایان است و در پایان خود نیز بدون محدودیت.

برداشت: گلزاری که تو را به زیبایی تو وصف می‌کند، همانند حوریان بهشتی است و چشمان زیبا و بینا تو، مانند نوری می‌درخشند که از آن گلزار برمی‌خیزد.

برداشت: هر گونه نزاع و جنگی که در آن زندگی وجود دارد، در نظر خداوند به معنای بندگی و اطاعت از اوست.

برداشت: هر چیزی که جز خداوند وجود دارد، دوام و بقای واقعی ندارد. اوست که مقدس و جاویدان است و هیچ‌گاه فانی نمی‌شود.

برداشت: او به ما لطف و مرحمت زیادی دارد، مانند هزار آستین که بر کمر یک کوه و کلاه بر زمین باشد.

برداشت: تا زمانی که کرم در دل نور باشد، خار از گل دور خواهد بود و شیرینی از شکر جدا نخواهد شد.

برداشت: وقتی که بخشندگی او زیاد شد، دنیا پر از نعمت و زیبایی گردید و انسان‌ها از قید و بندهای مادیات رها شدند.

برداشت: در آرزوی این چند ویرانه، کار آسمان به دور یکدیگر پیچیده شده است.

برداشت: تا زمانی که این گره زلف شب باز نشده است، روز نمی‌تواند از خطرات ایمن باشد.

برداشت: زمانی که گوهری از دانه‌های آسمان به دنیا آمد، شب با لطافت و زیبایی خود، موهایش را از گرد تاریکی مرتب کرد.

برداشت: از این دو یا سه چرخش که در آسمان انجام شده، هفت گره بر کمر زمین زده است.

برداشت: این جمله به تصویر سازی زیبایی از خورشید و ماه می‌پردازد. به نوعی می‌گوید که خورشید و ماه به مانند لباس‌ها یا زین‌هایی از جنس قبا، به زیبایی در آسمان درخشیده و رنگ‌های روشن و تیره‌ای دارند. یکی از آنها سفید و دیگری سیاه است، که نمایی دل‌انگیز و منحصر به فرد را ایجاد می‌کند.

برداشت: زهره، ستاره‌ای درخشان، از دل دریا روشنایی پیدا کرد و چشمه‌ای از زنده‌دلی و حیات از لبان سبز و خرم جاری شد.

برداشت: جامی پر از سحر و جادو در گل زیبای شبرنگ ریخته شد و جرعه‌ای از آن در دهان سنگ قرار گرفت.

برداشت: از ترکیب آتش و آب، پیه‌ی مروارید و بدن یاقوت به وجود آمد.

برداشت: خون دل به خاطر شدت درد و ناگواری زندگی، مانند خاکی که در وزش باد دچار تغییر می‌شود، در وجود و قلبی که شفاف و سرخ است، نشسته است.

برداشت: زمانی که آسمان، باغ سخاوت را تازه و سرسبز کرد، پرنده‌های سخنور را نیز در آسمان آوازه‌خوان ساخت.

برداشت: درخت نخل به زبان شیرینی می‌بخشد و گوش هم مانند صدفی سخنان زیبا را می‌پذیرد.

برداشت: بنا بر این بیت، کسی که پرده‌نشین خواب است، به نوعی در عالم خواب و خیال فرورفته و لباس جان را به تن آب می‌دهد. این تعبیر به نوعی به روح و جسم اشاره دارد که در سرزمین خلسه و بی‌خبری قرار دارند.

برداشت: زیبایی زمین به مانند زلفی است که در آغوش عالم قرار گرفته و خالی (نقطه‌ای) بر چهره آدم می‌افکند.

برداشت: طلای خالص از زشتی و ناپاکی پاک می‌شود، همان‌طور که باران بهاری، گل‌ها را شاداب و تازه می‌کند.

برداشت: هوا را با صدای زنگی خوش، به ستاره‌ها رساند و روح نسیم را به گل‌ها تحویل داد.

برداشت: جهان پر از درد و رنج شده و غم در دل‌ها احساس شده است؛ انگار که زندگی و خرد به وضعیت بحرانی رسیده و احساسات عمیق‌تری در قلب‌ها به وجود آمده است.

برداشت: زهره با لبخندی به یاری غم‌دیده‌ای، شب را با آواز شاداب و دلنشینش پر کرد.

برداشت: شب مانند مشک به خاطر او زیبا و خوشبو است و ماه نو هم به پای او زیبایی و جلوه خاصی دارد.

برداشت: وقتی کسی به صحبت‌های بیشتری پرداخته و به طول کلام بیفزاید، ممکن است با مشکلاتی مواجه شود و در نهایت به ضرر خود تمام شود.

برداشت: در این بیت، اشاره به این است که شخصی با تفکر و خیالات خود به سفر می‌رود، اما در نهایت بدون هیچ دستاوردی و با دستانی خالی به خانه برمی‌گردد. این موضوع نشان‌دهنده بی‌فایده بودن برخی تفکرات و کوشش‌هاست که به نتیجه‌ای نمی‌رسند.

برداشت: اندیشه بسیار رفت اما عمق و ضمیرش را درنیافت؛ چشم بسیار جستجو کرد اما همتا و نظیری برای او پیدا نکرد.

برداشت: عقل به سراغم آمد تا خواهانش شوم، اما فهمیدم که این کار بی‌ادبی است و از این رو ادب را رعایت کردم.

برداشت: هر آفریده‌ای‌، همچون ما در جستجو و طلبگار اوست.

برداشت: سدر‌ه‌نشینان سوی او اوج می‌گیرند و کار عرش‌روان نیز همین است.

برداشت: اگر سر و افراشتگی حتی به بزرگی و عظمت فلک باشد، در طوق بندگی اوست؛ اگر کمترین چیز باشد مثل خاک، او هم عاشق اوست.

برداشت: زندگی و وجود او به خاطر عظمت و قدرتش است، و پایه‌گذار گردش تخت و سلطنتش در عالم ابدی می‌باشد.

برداشت: این شعر به وصف ویژگی‌های خاص و تاثیرگذار یک فرد خاص می‌پردازد. آن فرد به مانند روحی آرامش‌بخش برای خستگان است و حضورش برای کسانی که در تلاش هستند، خودباوری و امید می‌آورد. حضور او موجب الهام و افزایش انگیزه در دیگران می‌شود.

برداشت: اگر دل، نسبت به جان پاکی و خلوص نشان دهد، دیگر در برابر او ادعای خاکی و دنیوی نخواهد داشت.

برداشت: از خاک درختی که رشد کرده، دانه‌ای به وجود آمده که مانند داستانی زیبا از گل‌های باغش است.

برداشت: خاکی که نظامی در آن زندگی می‌کند، زمین کشت توحید و یکتاپرستی اوست.