بخش ۱۰ - یاد کردن بعضی از گذشتگان خویش

برداشت: ساقی کجاست تا من می‌پرست را دریابد؟ تا ساغر می را به‌من برساند.

برداشت: می‌یی که همچون اشک من صاف و زلال است؛ و در آیین عاشقان پاک و حلال است.

برداشت: از آن‌روی باده می‌نوشم تا دل تنگ مرا از غم رها کند.

برداشت: شیری قوی‌پنجه راه مرا سد کرده و می‌خواهم از راهی دیگر بروم.

برداشت: در روزگاری پیش از این، نشاط و نیرویی داشتم؛ اما امروز آن آدم پیشین نیستم.

برداشت: این روزها نیز وقتی بگذرد از این نیز ناتوان‌تر خواهم شد.

برداشت: ای ساقی، باده سرخ یاقوت‌رنگ را بیاور؛ زیرا شعر و سخن مرا بی‌قرار کرده‌است.

برداشت: از آن باده بده که گره‌گشای کار است و از جنس جان است و با روح و جان، سازگار است.

برداشت: اگر پدرم به سنّت جد؛ یوسف پسر زکی (پسر) مؤید گشت.

برداشت: با قضا و قدر چه‌می‌توانم کرد؟ دست تقدیر است و ستم نیست، شکایتی نیست.

برداشت: وقتی که در پدران و اجداد درگذشته نگاه کردم؛ تعصب‌های پدری را از خود دور کردم.

برداشت: تا که هرچه از زخم و نیش آن عسل گوارا بر من می‌رسد به فریضه تن فراموش کنم.

برداشت: ساقی، استراحت مکن و باده بیشتر بیاور؛ از آن باده بیاور که از خون سرد و افسرده، آتش برآورد.

برداشت: از باده‌ای بیاور که اگر لال از آن بنوشد؛ سخنانی همچون دُر و مروارید بر زبان بیاورد.

برداشت: اگر وقتی که یاد کنم از مادرم، رئیسه کُرد که مادرصفتانه و با مهر پیش من جان‌داد.

برداشت: از غم و آه و حسرت از که بخواهم که او را به‌داد من بازگرداند؟

برداشت: غم بیش از آن است که بتوان تحمل کرد؛ و این گرداب از قد آدمی فزون‌تر و بیشتر است.

برداشت: کاسه این غم و درد بزرگ‌تر و بیشتر از آن است که بتوان با هزار جرعه سر‌کشید.

برداشت: چاره این غم و درد بی‌پایان، باده و می است.

برداشت: ساقی، پای اسب من مجروح و زخمی‌است؛ خسته‌ام و از سفر باز‌مانده‌ام؛ باده بده که هنگام کوچ است.

برداشت: از باده‌ای بده که چنان آدمی را شاد کند که از پای آدمی هزار پر و بال دربیاورد و او را چابک و چالاک کند.

برداشت: اگر از خواجه عُمر که خالوی من بود یاد کنم؛ آنکه رفتن او غم بزرگی بود.

برداشت: از تلخی این بغض که گلوی مرا می‌فشارد صدای گریه در نای من می‌شکند.

برداشت: می‌ترسم که از این کبود زنجیر، چنان افغان و شکایت کنم که او گلوگیر شود.

برداشت: ساقی از خم‌های شراب‌خانه خود می‌یی بیاور سرخ و زلال همچون دانهٔ انار.

برداشت: از آن می که باغ و کشت جان آدمی را رونق دهد؛ از آن می که همشیره و هم‌چشمه عسل بهشت است.

برداشت: تا کی صحبت از یاران؟ یاران و اهل صحبت کجا رفتند؟ همراهان کجا و همسفران کجا هستند؟

برداشت: مگس عسل و زنبور انگبین که به شهد و عسل شادی کرد؛ آن‌را از هم‌نشین و یاری ساخت.

برداشت: کرم‌ابریشم که کلاهی ابریشمین بر سر می‌نهد آن‌را از یاری همسفران و دوستان دارد.

برداشت: مورچه از همراهی و شادی یاران است که بارهای بیش از زور خود را می‌کشد.

برداشت: با هرکسی که یار و همراه هستی نوا و نغمه‌ات را با او هماهنگ کن.

برداشت: این گوشه سخت موسیقی و این ترانه دشوار، را نمی‌توانی همراهی کنی اگر آهنگ و نغمه آن را ندانی.

برداشت: در چین همگی حریرباف نیستند و حریربافی کار هرکسی نیست بعضی حله و حریر می‌بافند و بعضی دیگر حصیر.

برداشت: در هرچیزی که اعتدال و تناسب رعایت شود، عاقبت خوبی دارد.

برداشت: آن سازی که با غنا و آهنگ، هماهنگ نباشد (بد کوک شود) سیم‌هایش پاره خواهد شد وقتی که نوازنده آن را بنوازد.

برداشت: ای ساقی، برایم از باده خوش‌عطر بیاور و بند و زنجیر را از دست و پای من بردار.

برداشت: آن می که اصل زندگی است؛ از آنکه نوبر و سرگُل کوزه نبات است.

برداشت: تا کی از این دنیای خاک‌پوش گفتن؟ تا کی زهر و نوش او را به‌یاد آوردن؟

برداشت: آنچه که سست است خانه عنکبوت است که گاهی زخم کند و گاهی مرهم می‌شود.

برداشت: گاهی به مگسی حمله می‌برد و گاهی زخم دست کسی را مداوا می‌کند. (منظور گذاشتن تار عنکبوت بر زخم برای بهبود آن است که در قدیم به‌کار می‌رفته است و در اینجا کارهای دنیا به عمل عنکبوت تشبیه شده است)

برداشت: همچون کرم پیله درب خانه را ببند تا در شب خواب بتوانی آسوده و راحت بخوابی.

برداشت: این خانه که خانه زحمت و غم است، خود پیداست که چه‌اندازه موقتی است.

برداشت: ساقی‌، از باده‌دادن و شاد کردن دل ما باز مایست؛ پیاپی باده تلخ بریز و نشاط دلپذیر بیفزا.

برداشت: از آن می که احساسات آدمی را ظاهر کند و آنچه‌را که در دل آدمی است آشکار کند.

برداشت: سرکش و نافرمان مشو که (در این دنیا) سیلاب (حوادث) ناگهان و از پشت‌سر می‌رسد. (مارها که در سربالایی و سرکشی سریع هستند، در برابر سیلاب ضعیف هستند)

برداشت: اگر خود همچون اژدهای هفت‌سر هستی در آخر هر هفت سر تو را می‌برند و قطع می‌کنند.

برداشت: پس بهتر همان است که چنان‌ خطرهایی نسازی که اگر خود دچارش شوی صدمه ببینی.

برداشت: سقوط و فرو افتادن از بام چنان سریع است که صد گزِ آن مثل یک گام است!

برداشت: مانند خاک متواضع باش و در آرامش زندگی کن؛ خاک در آرامش و ساکنی از سه عنصر دیگر (آب، باد، آتش) پیشی گرفته است.

برداشت: اساس همه‌ی گوهرهای باارزش خاک است.

برداشت: او (خاک) با سه عنصر دیگر می‌تواند همکاری و سازگاری کند اما آن سه‌عنصر دیگر در او پایدار نیستند (و نمی‌توانند مانند او آرام و ساکن باشند)

برداشت: ای ساقی، از باده و شراب سرخ بریز، و پیمانه نصفی را با آهنگ و صدای چنگ همراه کن. (نصفی نام نوعی پیاله شراب بوده‌است که احتمالا به‌سبب شکل آن به‌این نام خوانده‌می‌شده است و نیز گفته شده نام نوعی ساز؛ در اینجا منظور اولی است)

برداشت: از آن می بریز که صبوح را ندا می‌دهد؛ از آن می که جان را آباد کند.

برداشت: تا کی غم آینده را خوردن؟ دانستن و ناشنیده کردن؟

برداشت: این پند را هیچگاه فراموش مکن؛ غصه گذشته را مخور!

برداشت: آن عمر شده که پیش خورد است‌، تصور کن هنوز در نورد است. (نورد یعنی طومار و نوشته‌شده)

برداشت: (آینده را بر) این فرض کن که اتفاق افتاده و داستان آن نوشته شده و تمام شده است.

برداشت: انگار و فرض کن که همه علوم را دانستی؛ یا هفت هزار سال هم زندگی کردی.

برداشت: آخر این نیست که آن مدت نیز پایان می‌یابد و هفت‌هزار سال هم تمام می‌شود؟

برداشت: وقتی که رفتنی هستیم و قامت ما برای غرق شدن است؛ عمر دراز و کوتاه چه‌فرقی دارند؟

برداشت: ساقی از صبوح بامدادی بریز، باده‌ای بده که نخورده گوارای من باشد!

برداشت: از آن می بریز که وقتی که آفتاب بر آن بتابد همچون آب بدرخشد و دهان خشک را تازه کند.

برداشت: تا کی مانند یخ سرد بودن و افسرده بودن؟ و خود را به‌موش‌مردگی زدن؟

برداشت: مثل گُل مباش که نرم‌خو و ملایم است؛ مثل بنفشه مباش که دورنگ و دوروست.

برداشت: زمانهایی هست که باید مانند خار باشی و دیوانگی به کارت می‌آید

برداشت: کرُدی خر خود را در زیارت گم کرد نزد کعبه رفت و (بجای زاری کردن) تُندی کرد (که)

برداشت: راه بیابان که در پیش دارم دراز است چرا خرم را گم کرده‌ام؟

برداشت: تا این را گفت و روی برگرداند خر خود را پیدا کرد؛ خوشحال شد

برداشت: گفت که پیدا شدن خرم نتیجه آن تندی (و جربزه) بود! (اشتلم کردن یعنی به زور چیزی را گرفتن و اعمال زور کردن)

برداشت: اگر آن کُرد تندی نمی‌کرد و به زور نمی‌گرفت خرش گم می‌شد و بار را هم با خود می‌برد!

برداشت: این ده (زندگی و دنیا) که جای مدهوشی‌ست (از ضعیفان می‌گیرد و) به ضعیف‌کُشان می‌دهد.

برداشت: بدون شجاعت درست نمی‌شود زیرا که از ترسوها هنری برنیاید

برداشت: ساقی! می ناب در قدح بریز، از آن می که آتش برانگیزد

برداشت: (ساقی از) آن می (بریز) که اگر بر سنگ بریزی آن را به یاقوت تبدیل کند

برداشت: چرا زیردست خسان و بازیچه‌ی ناکسان می‌شوی؟

برداشت: چرا به هرکس اجازه می‌دهی که به تو پس‌گردنی بزند؟ و به هر ستمی راضی هستی؟

برداشت: مانند کوه کمر راست کن و خودی نشان بده

برداشت: اگر مانند گل سوسن نرم باشی حتی زمین صاف بر تو ظلم (و تلخی) می‌کند

برداشت: خوار شدن، درون آدمی را فاسد می‌کند و قبول ظلم و ستم، حقارت و ناتوانی در پی دارد.

برداشت: مانند خار همیشه آماده‌ی مبارزه و نبرد باش تا نصیب آغوشت خرمن گل باشد.

برداشت: افسوس خوردن، نیرو (ی تو) را از بین می‌برد و از ناامید شدن و افسوس خوردن آدمی می‌میرد

برداشت: ساقی استراحت مکن که روز تمام شد، می بریز که کارهای فراوان در سر دارم.

برداشت: از آن می بریز که بدرخشد و چراغ راهروان و مسافران شود؛ از آن می که اگر پیر بنوشد جوان گردد.

برداشت: با یکی دو سه یار رند‌ و بی‌پروا راهی را در پیش بگیر به‌دور از غرور و جاه.

برداشت: همچون نور خورشید که هم‌نشین ذره غبار است تو نیز متواضع و فروتن باش (آنگاه خواهی دید که) کی و شاه هستی و بزم‌گاه جمشید را دارا هستی.

برداشت: جاه و معاش و شغل پادشاهی را رها کن؛ که عاقبت جنگاور، آوارگی است.

برداشت: از دوستی با پادشاه دوری کن؛ به‌سان پنبهٔ خشک از آتش تند.

برداشت: از آن آتش، اگرچه نور زیادی دارد، کسی ایمن است که دور است.

برداشت: پروانه که نور شمع او را روشن کرد، وقتی که با شمع، بزم‌نشین و یار شد، سوخت.

برداشت: ساقی می بریز که غم، نفس مرا به‌تنگ آورد، می بریز که فقط با می می‌توان از غم رها شد.

برداشت: از آن می و باده که همچون نقره، صاف و درخشان است و در دل آدمی اثری عظیم می‌گذارد.

برداشت: به دارایی و روزی خود شاد باش و خود را از حرص و طمع به رزق دیگران دور بدار.

برداشت: بخت و اقبال از آن آدم نادان که پای خود را از گلیم خود افزون‌تر کشد (و بیش از رزق خود بخواهد)، برمی‌گردد.

برداشت: پرنده‌ای که بیش از حد و توان خود اوج بگیرد، تصمیم به هلاک خود گرفته‌است.

برداشت: ماری که از محدوده خود خارج شود، در رنجش و صدمه به‌خود خواهد پیچید.

برداشت: آدم زاهد و پارسا اگر لباس جنگاوری بپوشد (و زیاده‌طلبی کند) از آن زیاده‌کوشی سیلی خواهد خورد.

برداشت: روباهی که به شیر سیلی بزند؛ واضح است که شمشیر در دست کیست!

برداشت: ای ساقی از آن می بریز که مغز را داغ کند؛ جامی با بانگ «نوشت باد» به من بده!

برداشت: از آن می که کلید گنج شادی است و جان‌داروی گنج عظیم کیقبادی است.

برداشت: خرسندی و شادی را به تن بیاور؛ و به آن‌چه که هست خرسند و قانع باش.

برداشت: به‌جز آدمیان که حریص و افزون‌طلب هستند بقیه موجودات بر شقه قانعی می‌نشینند. (شِقه‌: پاره‌ای از هرچیز از قبیل کاغذ، پارچه‌، نمد و غیره است در اینجا برای معنی قناعت به حداقل بکار رفته‌است)

برداشت: (موجودات دیگر) برای یافتن روزی خود تلاش می‌کنند و با هر چه که بیابند، می‌سازند.

برداشت: وقتی که روزی به‌اندازه کافی نیابند، گستاخی نکرده و شکایت نمی‌کنند.

برداشت: آن که از روی گستاخی و بی‌باکی حتی در وقت نیم‌سیری، ناسپاسی و کفر می‌آورد، آدمی است.

برداشت: یک لقمه از دستش برود آه و ناله‌اش تا فلک می‌رود.

برداشت: اگر باران برای سقف خانه‌اش کمترین خللی ایجاد کند به ابر دشنام می‌دهد.

برداشت: اگر یک ذره و به‌اندازه یک‌جو‌‌ِ سنگ از آفتاب داغی و حرارت ببیند بطرف آفتاب خرسنگ پرت می‌کند و با آفتاب دشمنی می‌کند. (خرسنگ‌: سنگ درشت)

برداشت: شرط این است که وقتی نور زالایش را ببینید، خوب و بد آن را از یکدیگر تفکیک کنید و از هر دو دور باشید.

برداشت: وقتی با مهربانی و توجه به دیگران برخورد می‌کنی، می‌توانی با همه رنگ‌ها و احساسات زندگی هماهنگ شوی و زیبایی آن‌ها را درک کنی.

برداشت: ای ساقی، از سر بهانه‌ها دست بردار و بیا جلو، شراب مغانه را بیاور.

برداشت: آن کسی که در مهمانی‌های زیبایی و لذت، به دیگران محبت و شادی می‌دهد، در شرایط دشوار و جنگیدن نیز ابزار ایستادگی و مقاومت به دیگران می‌دهد.

برداشت: غمگین نباش، اگر نمی‌توانی همچون پرنده‌ای آزاد پرواز کنی، دست‌کم مانند سنگی ساکن و بی‌حرکت نیز نباش. اگر نمی‌توانی به جلو بروی، حداقل درنگ نکن.

برداشت: اگر می‌خواهی از روی نمدی که گرد و غبارش را از سرش می‌زدایی، خود را پایین بکش و با پا بر روی نمد بکوب.

برداشت: در این رقص همچون فلک، رونده و چابک باش؛ حتی اگر راه تو پر از خار و تیغ است.

برداشت: به تو پیشنهاد می‌کنم که با شجاعت و قاطعیت پیش بروی و حتی اگر در موقعیتی سخت قرار گرفتی، به خوبی واکنش نشان دهی و از آن موقعیت درس بگیری.

برداشت: اگر می‌توانی، بار سنگینی را که به دوش می‌کشی، بهتر بکش و اگر نمی‌توانی، از زیر بار آن خارج نشو.

برداشت: وقتی که تو از موقعیت خود نزول کنی و دیگران از توانایی و قدرتت بهره‌مند نشوند، همه به راحتی تو را به دوش خواهند کشید و از تو حمایت نخواهند کرد.

برداشت: ای ساقی، برای من شراب ارغوانی بیاور و در زندگی‌ام یاری کن.

برداشت: کسی که با خلق و خوی دیگران سازگاری داشته باشد، جانش را از نو جوان می‌کند و دل دیگران را شاد می‌سازد.

برداشت: از این لحظه که در این مکان فرود آمده‌ای، داوطلبانه ضعف و ناتوانی خود را بپذیر و به آن اعتراف کن.

برداشت: روی این تپه‌ی بلند نباید بی‌پروا و مغرور باشی، زیرا دیگران هم توانایی و قدرت دارند.

برداشت: با یک سپر پاره مانند گل، تا کی می‌خواهی شلوغ‌کاری کنی مثل بلبل؟

برداشت: راه دشوار و پر خطر است، لذا اگر می‌خواهی بر موانع غلبه کنی، باید با تمام قدرت و بدون ترس به جلو حرکت کنی و از هیچ چیزی ممانعت نکنی.

برداشت: تا زمانی که زیبایی تو در دلها درخشش دارد، آسمان به خاطر تو به تماشای تو خواهد نشست.

برداشت: یک‌دفعه از این سوار رها شو تا راه نجات را پیدا کنی.

برداشت: آیا نمی‌بینی وقتی که ماه شکسته (و فروتن) می‌شود، از عقده رخم خلاص می‌شود؟

برداشت: ای ساقی، با نفس خود جانم را زنده کن و دهانم را با مای زلال پر کن.

برداشت: آن شرابی که نخورده، باعث زندگی و روح آدمی است، و هنگامی که نوشیده شود، بهبود دهنده روح و جان خواهد بود.

برداشت: غمگین نباش و خود را در یاورهای دیگران غرق نکن، چون زمان رهایی از این شرایط نزدیک است و نادانی و کاستی‌ها نمی‌توانند تو را متوقف کنند.

برداشت: تو با مشکلات و دردسرها مواجه هستی، پس چطور می‌توانی به هدف‌هایت برسی؟

برداشت: یا اینکه از میان برداری حجاب خود را، یا اینکه خودت را در معرض قضا و قدر روزگار قرار دهی و در شرایطش گیر کنی.

برداشت: وقتی صحبت‌ها مانند دانه‌های غله نیست که بتوانند روح را سیراب کنند، بهتر است در مکانی خلوت و دور از شلوغی قرار بگیریم تا آرامش پیدا کنیم.

برداشت: بدون وجود نقش و تصویر، خواندن صفحه‌ای چه فایده‌ای دارد؟ و بدون آب، کشیدن کشتی در دریا چه معنایی دارد؟

برداشت: بهتر است که مانند خضر، در این مسیر به چشمه‌ای بیفتی و آرامش و روزنه‌های نوین را پیدا کنی.

برداشت: اگر از عشق پاک و زلال بهره‌مند شوی، همانند دُری ارزشمند و پنهان سیراب و غنی خواهی شد.