بخش ۲ - سؤال سایل از مرغی کی بر سر ربض شهری نشسته باشد سر او فاضل‌ترست و عزیزتر و شریف‌تر و مکرم‌تر یا دم او و جواب دادن واعظ سایل را به قدر فهم او

برداشت: روزی شخصی از واعظی پرسید که چرا تو بیشتر بر منبر می‌نشینی و سخن می‌گویی؟

برداشت: یک سوال دارم، ای صاحب خرد! در این جمع، پاسخ سوال من را بده.

برداشت: بر روی دیوار، یک پرنده نشسته بود. نمی‌توان گفت که زیبایی‌اش از سرش است یا از دمش.

برداشت: اگر او به شهر برود و دهانش به ده باشد، می‌توان از نفس او فهمید که به کجا رفته است.

برداشت: اگر بادی از طرف شهر بیاید، در آن لحظه به طرف روستای خود برو و از آن دم فاصله بگیر.

برداشت: پرنده با بال‌هایش پرواز می‌کند تا به لانه‌اش برسد. این کار مردم را به تلاش و همت در دنیای خود تشویق می‌کند. ای مردم!

برداشت: عاشق اگر در مشکلات و خوبی‌ها گرفتار شود، نباید به خوبی‌ها و بدی‌ها توجه کند، بلکه باید به نیت و اراده‌اش نگاه کند.

برداشت: اگر دوباره سفید و بی‌نظیر باشد، اما چون شکارش موش است، پس بزرگ و ارزشمند نخواهد بود.

برداشت: اگر چغندری باشد و میل او به سمت شاهش باشد، سرش را از کلاه بیرون می‌آورد و به آن توجه نکن.

برداشت: انسان به اندازه یک ظرف بزرگ خمیر برآمده است، که از آسمان و از عالم بالا شکل گرفته است.

برداشت: هیچ موجودی تا به حال نشنیده که این آسمان چه چیزهایی را شنیده و این انسان پر از غم چه احوالاتی را دارد.

برداشت: هیچ‌کس از روی زمین و آسمان خوبی، عقل، سخنان زیبا و آرزوهای بی‌جا را ارائه نکرده است.

برداشت: تو در آسمان زیبایی جلوه‌گری می‌کنی و همه بر این باورند که تو چهره‌ای خاص و دل‌انگیزی داری.

برداشت: در برابر زیبایی‌های موجود در حمام، ای جوان، هیچ‌یک از جذابیت‌های جسمانی‌ات را ارائه ندادی.

برداشت: اگر از آن نقش‌ها و زیبایی‌ها بگذری، مانند حوریان، جلوه‌ای زیبا و دل‌فریب خواهی داشت، حتی اگر با یک زن سالخورده و ناتوان باشی.

برداشت: چرا آن پیرزن چیزی دارد که نمی‌تواند تو را با خود به سوی آن تصاویر ببرد؟

برداشت: اگر تو سخن نگویی، من باید بگویم که تمام این مفاهیم به عقل، حس، درک و تدبیر و همچنین به جان و روح انسان مرتبط هستند.

برداشت: در این بیت به مفهوم جدایی میان جسم و روح اشاره شده است. به این معنا که اگرچه ظاهر بعضی مکان‌ها یا چیزها ممکن است جذاب و دلنشین به نظر برسد، اما بدون وجود روح یا معنای عمیق، آن جذابیت واقعی نیست. به عبارت دیگر، زیبایی ظاهری بدون عمق و روح معنادار، بی‌اهمیت و بی‌معناست.

برداشت: اگر در گرمابه حرکتی ایجاد شود، در همان لحظه می‌تواند اثرات قابل توجهی داشته باشد و حتی نسبت به یک موجود زشت و ناخوشایند، فاصله بگیرد.

برداشت: جان انسان از اینکه از خوبی‌ها و بدی‌ها آگاه است، شاد می‌شود از نیکی‌ها و از آسیب‌ها غمگین می‌گردد.

برداشت: هر کس که از حقیقت وجود و جوهر نفس خود بیشتر آگاه باشد، از زندگی و روح خود نیز بیشتر بهره‌مند است و بهتر می‌تواند از آن استفاده کند.

برداشت: آگاهی بر روح تأثیر می‌گذارد و کسی که از این آگاهی بهره‌مند باشد، به مقام والایی نزدیک‌تر است.

برداشت: این جان‌ها به دنیای خارج از این بدن‌ها و محدودیت‌ها می‌نگرند و به میدان‌های بزرگ‌تری مربوط می‌شوند که فراتر از اینجا و حال حاضر است.

برداشت: روح نخستین، نمایانگر درگاه الهی شد و روح اصلی نیز خود تجلی خداوند گشت.

برداشت: تمام فرشتگان به عقل و جان خود تعلق داشتند، اما جان تازه‌ای وارد شد که جسمی از آن فرشتگان به او داده شد.

برداشت: زمانی که خوشبختی به آنجا رسید، مانند اینکه جان به تن خدمت کرد، افراد نیز به خدمت روح درآمدند.

برداشت: او که از جان بریده بود، نمی‌توانست با روحی که مثل یک عضو مرده بود، یکی شود.

برداشت: چون او را نمی‌خواسته، نتوانسته‌ایم به خاطر او خود را فدای او کنیم و جانمان هم برایش ارزش نداشته است.

برداشت: اگر بخشی از وجود انسان آسیب ببیند، نقصی در جان او ایجاد نمی‌شود زیرا آنچه از آن دست انسان است، دوباره قابل ترمیم و بازسازی است.

برداشت: در طرف دیگر، موجودی هست که گوش‌هایش توانایی شنیدن زیبایی‌های خاصی را دارد، مانند طوطی‌ای که برای جذب شیرینی و خوشگلی آماده و مستعد است.

برداشت: در اینجا اشاره به این است که طوطی‌های خاص و منحصر به فرد از یک شیرینی و لذت عمیق برخوردارند، در حالی که طوطی‌های عادی و عمومی تنها به بخش کوچکی از آن لذت دسترسی دارند و در واقع به نوعی محروم هستند.

برداشت: هیچ درویشی طعم زیبایی آن را نمی‌چشد، زیرا که درک معنای واقعی آن به زکات روحی نیاز دارد؛ نه اینکه تنها به قالب‌های موزون و وزن شعر اکتفا کند.

برداشت: قند را از خر عیسی دریغ نمی‌دارد اما اینگونه است که آن خر‌، کاه‌پسند است و کاه را می‌پسندد.

برداشت: اگر به خر خرما بدهی و او را شاد کنی، در مقابل می‌توانی مقدار زیادی شکر از او بگیری.

برداشت: این بیت به این معناست که در برخی شرایط، حقایق یا مسائل مهمی وجود دارد که افراد نمی‌توانند آنها را به زبان بیاورند یا بیان کنند. به عبارتی، برخی از افراد ممکن است توانایی یا شهامت بیان آنچه را که در دل دارند نداشته باشند. بنابراین، در مسیر زندگی، برای پیشرفت و درک بهتر، شناخت و درک این مسائل و چالش‌ها ضروری است.

برداشت: زمانی که پیامبر آخرین، خاتم پیامبران، از راه ظهور کند، طلوعی خواهد داشت که از لبان او نوری منتشر خواهد شد.

برداشت: پیام‌هایی که پیامبران پیشین به مردم رساندند، در نهایت به طریق و روش پیامبر احمد (پیامبر اسلام) ادامه پیدا کرد و به او منتقل شد.

برداشت: در این بیت، به یادآوری قفل‌هایی اشاره شده که باز نشده بودند و حالا دریچه‌ای از فتح و پیروزی باز شده است. این به نوعی بیانگر امید و گشایش پس از سختی‌ها و موانع است.

برداشت: او واسطه‌ای است برای نجات در این دنیا و آن دنیا؛ در این دنیا برای دین و در آن دنیا برای بهشت.

برداشت: این دنیا از تو می‌خواهد که راهی برای رسیدن به خودش پیدا کنی، اما دنیای دیگر از تو می‌خواهد که به بالاترین مقام و مقام معنوی برسی.

برداشت: شغل او در آشکار بودن و در پنهان، هدف قومیت‌هایی است که خودشان هم از آن بی‌خبرند.

برداشت: هر دو در دو عالم، از طرف او به نوعی به زندگی بازگشته‌اند و دعوت او در هر دو جا پذیرفته شده است.

برداشت: این انگشتر به خاطر شخصی به وجود آمده است که در بخشندگی و نیکوکاری مانند او وجود ندارد و در آینده نیز نخواهد آمد.

برداشت: وقتی که استاد در هنر و مهارت خود توانایی دارد، به نظر می‌رسد که تمامی آن هنر به شما منتقل شده است.

برداشت: تو در پایان کارها مانند خاتمی، و در جهان به کسانی که روح را می‌افزایند، شبیه حاتم هستی.

برداشت: اشارات پیامبر بزرگوار، همچون درهایی وسیع و بی‌پایان است که هر یک به دنیایی جدید و پربار راه می‌برد.

برداشت: به راستی که ستایش‌های فراوانی بر روح او نثار می‌شود و برای آمدن و رفته‌های فرزندانش نیز همین‌طور.

برداشت: آن فرزندان خلیفه، از جوهر روح و دل خود به وجود آمده‌اند.

برداشت: اگرچه ممکن است کسی از بغداد، هری یا ری باشد، اما ویژگی‌های او به سرشت و طبیعت او بستگی دارد. کسی که اصل و نسبش به مکان‌های مختلف برمی‌گردد، در نهایت نمی‌تواند از مزاج و حالت‌های ذاتی خود فرار کند.

برداشت: هرجا که شاخ گل بروید، گل خواهد بود و هرجا که عسل پیدا شود، عسل نیز خواهد بود.

برداشت: اگر خورشید از سمت غرب طلوع کند، همان خورشید است و چیز دیگری نیست.

برداشت: از این دم کسانی را که عیب‌جویی می‌کنند نابینا کن، ای خداوند، تا خود را در امان نگه دارم.

برداشت: من به‌خاطر بدخلقی و بداخلاقی‌ام، حق را از خودم دور کرده‌ام و خود را از روشنایی بی‌نظیر آفتاب محروم کرده‌ام.

برداشت: از دید خفاش‌ها، چیزهایی که در شب دیده می‌شود، کم و کاستی ندارد، اما نور خورشید در کمین است و همیشه در خفا حضور دارد.