بخش ۱۴۶ - حکایت ضیاء دلق کی سخت دراز بود و برادرش شیخ اسلام تاج بلخ به غایت کوتاه بالا بود و این شیخ اسلام از برادرش ضیا ننگ داشتی ضیا در آمد به درس او و همه صدور بلخ حاضر به درس او ضیا خدمتی کرد و بگذشت شیخ اسلام او را نیم قیامی کرد سرسری گفت آری سخت درازی پاره‌ای در دزد

برداشت: آن نور و روشنی که در دلق وجود دارد، الهام‌بخش اوست و در آن تاج، نشانه‌ی مقام شیخ اسلام قرار دارد.

برداشت: تاج شیخ اسلام در بلخ بود و او قد کوتاهی داشت و به اندازه فرخ کوچک بود.

برداشت: هرچند این شخص از نظر دانش و مهارت در زمینه‌های مختلف برجسته و برجسته است، اما در زمینه‌ی ظرافت، برتری خاصی دارد.

برداشت: او دارای نور و روشنایی کمی بود، اما طول و عرضش بسیار زیاد بود. شیخ اسلام به خاطر خودپسندی و غرور بسیارش، همیشه در حال ناز و خودبزرگ‌بینی بود.

برداشت: برادرش را به خاطر عیب و ننگی که به او نسبت داده شده، سرزنش کرد. آن فرد هم، مانند یک راهنما یا واعظ، به او نصیحت کرد که این وضعیت را بررسی کند.

برداشت: در روزی که محفل پر از نور و روشنایی بود، جمعی از قاضیان و عالمان در آنجا جمع شده بودند.

برداشت: شیخ اسلام به خاطر کبر و غروری که داشت، برادرش را به دو نیم تقسیم کرد.

برداشت: او گفت که برای به دست آوردن اندک مزد، هرگز نباید به طمع دراز کردن قد و قامت در چشم‌ها برآمد.

برداشت: پس خودت را ببین که آیا هوش و عقل داری یا نه، تا وقتی که می‌نوشی شراب، دشمنی با علم و دانش را بپذیری.

برداشت: چهره‌ات بسیار زیباست؛ نيلی رنگ هم به صورتت بزن، که زیبایی‌ات را بیشتر کند.

برداشت: در تو نوری وجود ندارد، ای جوان، تا زمانی که خود را به خواب و تاریکی فرو می‌بری.

برداشت: در روز، سایه‌ای وجود دارد، ولی در شب ابری نمی‌توان به دنبال قاعده‌ها گشت. تو به دنبال سایه‌ها رفته‌ای.

برداشت: اگر در جستجوی قوت و روزی حلال باشی، می‌توانی به راحتی به آن دسترسی پیدا کنی، ولی اگر به دنبال محبتی واقعی و عمیق بین دوستانت باشی، ممکن است آن را حرام و دشوار بیابی.

برداشت: عاشقان برای دل‌خوشی و سرور خود، از رنج و درد زندگی می‌نوشند و همواره چشم‌انتظار یار و رسیدن به هدف خود هستند.

برداشت: در این بیابان خوفناک و پرخطر، عقل و خرد مثل خورشید در حال غروب است.

برداشت: با پاشیدن خاک در چشم کاروان‌ها، می‌توانی نافذین و گمراهان را به زحمت بیندازی و به آن‌ها آسیب برسانی.

برداشت: نان جو به‌راستی حرام است و نفس انسان را به سوی فساد می‌کشاند. در مقابل، نان سبوس خیر و برکت بیشتری دارد.

برداشت: دشمنان خدا را سست و ضعیف کن و دزد را از مقام و مرتبه‌اش پایین بکش و در جایگاه خاصی قرار نده.

برداشت: اگر دزدی را باید مجازات کرد، باید او را طوری مجازات کرد که نتواند دوباره به کار خود ادامه دهد. پس از بریدن دست، باید شر او را برای همیشه از بین برد.

برداشت: اگر که تو مانع او نشوی، خودت هم به زنجیر خواهی افتاد. و اگر او را نفرینی، خودت در آسیب خواهی شد.

برداشت: تو به دشمن خود چیزهایی می‌دهی و به او نی‌شکر می‌فرستی؛ حالا برای چه، زهرخند و غم بر دل بگذار.

برداشت: از شدت غیرت، به سبو حمله کرد و آن را شکست. سپس سبو را به زمین انداخت و از زاهد فرار کرد.

برداشت: به سراغ میر رفت و از او پرسید که باده کجاست. او نیز ماجرا را یکی یکی برایش توضیح داد.