بخش ۷۴ - قصهٔ ایاز و حجره داشتن او جهت چارق و پوستین و گمان آمدن خواجه تاشانش را کی او را در آن حجره دفینه است به سبب محکمی در و گرانی قفل

برداشت: ایاز با زیرکی و هوش خود، پوستین و چکمه‌هایش را به نحو خاصی آویزان کرده است.

برداشت: هر روز چادر و لباس من از حجرهٔ خالی بیرون می‌رود، پس به چیزهای زیبا و تجملات نگاه نکن.

برداشت: به شاه گفتند که در اتاق او طلا و نقره و ظرفی وجود دارد.

برداشت: کسی که همیشه در را به روی تو می‌بندد، به هیچ‌وجه اجازه نمی‌دهد که به درون برسی یا راهی پیدا کنی.

برداشت: شاه تعجب کرد و گفت: چه چیزی موجب شده است که آن بنده از ما پنهان و دور باشد؟

برداشت: پس اشاره‌ای کرد به مردی که در میخانه است که در نیمه شب در را باز کند و به درون اتاق برود.

برداشت: هر چیزی که به دست می‌آوری، آن را به راز تبدیل کن و نام او را برای دیگران آشکار کن.

برداشت: با این همه احترام و محبت بی‌شمار، او از حسادت و زشتی خود به راحتی طلا و نقره را پنهان می‌کند.

برداشت: او به گونه‌ای خود را وفادار و عاشق نشان می‌دهد، اما در حقیقت مانند دلال گندم است که تنها ظاهری زیبا دارد و در باطن نیت‌های دیگر دارد.

برداشت: هر کسی که در عشق واقعی زندگی را پیدا کند، برای او هر چیزی جز بندگی و تسلیم در برابر عشق، کفر محسوب می‌شود.

برداشت: نیمه‌شب، آن فرد محترم با سی نفر مطمئن در اتاقش مشغول گفتگو بود.

برداشت: چندین قهرمان با شادابی و خوشحالی به سوی اتاق حرکت کرده‌اند و مشعل‌هایی را در دست دارند.

برداشت: ما به فرمان سلطان، هر کسی پول خود را در کیسه‌ای قرار می‌دهد و به جمع می‌آید.

برداشت: یکی می‌گفت چه اهمیتی دارد که از طلا، عقیق، و لعل یا دُر و جواهرات دیگر برخوردار باشیم، در واقع به ارزش‌های واقعی زندگی اشاره می‌کند.

برداشت: خاص خاص، یعنی یکی از شخصیت‌های ویژه و مورد اعتماد دربار، خزانۀ سلطان است، اما اکنون فرمانروایی که در نظر می‌رسد، خود روح و جان او است.

برداشت: به چه کار می‌آید لعل و یاقوت و زمرد یا عقیق در مقابل عشق و محبت واقعی؟ عشق، آنچه که ارزش دارد، فراتر از این جواهرات است.

برداشت: پادشاه به او بدگمان نشد و او را مورد تمسخر قرار می‌داد تا او را امتحان کند.

برداشت: او به خوبی می‌دانست که دلی پاک و بی‌آلایش دارد، اما باز هم از خیال و تصوراتی که به سرش می‌زد می‌ترسید.

برداشت: من نمی‌خواهم که دلخوری به وجود بیاید و تو احساس شرمندگی کنی؛ بنابراین نمی‌خواهم که بروی و دلت بشکند.

برداشت: او اگرچه کاری نکرده، اگر هم کند، کارش درست است. هر چیزی که محبوب ما بخواهد، می‌توانیم بگوییم و انجام دهیم.

برداشت: هر چیزی که مرا محبوب کند، من از او ساخته‌ام. من همان او هستم و او همان من است، حتی اگر در خودم پنهان شده باشم.

برداشت: تو دوباره گفتی که دور از آن ویژگی‌ها و صفات، این چنین ترکیب حرف‌های بی‌خود و خیالات به چه معناست؟

برداشت: این جمله به این معنی است که نمی‌توان به سادگی به عمق و رازهای عمیق یک شخص یا موضوع پی برد، چرا که همچون دریا عمق آن ممکن است کاملاً ناپیدا باشد و فهم آن دشوار. فهمیدن عواطف و شخصیت افراد نیازمند وقت و دقت زیادی است.

برداشت: در هفت دریا، قطره‌ای کوچک وجود دارد که تمام هستی از جنبش و حرکت آن شکل می‌گیرد.

برداشت: تمام پاکی‌ها از آن دریا ناشی می‌شود و قطره‌قطره آن، به شکل مینیاتور درمی‌آید.

برداشت: این بیت به توصیف قدرت و مقام شاهی می‌پردازد. به این معناست که او نه تنها شاهی بر سایر شاهان است، بلکه خود باعث به وجود آمدن دیگر پادشاهان هم می‌شود. در اینجا، نام "ایاز" به عنوان یادآور فردی است که برای جلوگیری از چشم‌بد به او اشاره شده است. به طور کلی، شاعر به عظمت و نفوذ شاه و همچنین محافظت از او در برابر آسیب‌ها و حسادت‌ها اشاره می‌کند.

برداشت: چشم‌های زیبا و با غیرت نمی‌توانند به او نگاه کنند، زیرا زیبایی‌اش بی‌نهایت و فوق‌العاده است.

برداشت: می‌خواهم چنان دهانی داشته باشم که به وسعت آسمان باشد تا بتوانم زیبایی و ویژگی‌های آن معشوق را به خوبی و با تمام جزئیات بیان کنم.

برداشت: اگر چنین صدایی و این همه درد را در دل داشته باشم، حتی اگر دهانم پر از فریاد شود، باز هم این ناله و اندوه برایم کم خواهد بود.

برداشت: اگر من هم نگویم که ای شیشهٔ ضعیف دل، از آسیب‌پذیری‌ات به راحتی می‌شکنی.

برداشت: دل من مثل شیشه‌ای نازک است و به خاطر آرامش آن، خودم را در معرض آسیب قرار داده‌ام.

برداشت: هر ماه سه روز به خاطر تو حتماً باید دیوانه شوم، ای معشوق من.

برداشت: امروز آغاز سه روز است؛ امروز، روزی است که پیروزی را به ارمغان می‌آورد و نه روز شکست.

برداشت: هر دلی که در غم عاشق باشد، همیشه به یاد او شاداب و سرزنده است.

برداشت: داستان محمود و اوصاف ایاز به حدی برایم جذاب و شیرین است که مانند دیوانه‌ها غرق در آن شده‌ام و اکنون از دنیای دیگری جدا شده‌ام.