بخش ۵۶ - داستان آن عاشق کی با معشوق خود برمی‌شمرد خدمتها و وفاهای خود را و شبهای دراز تتجافی جنوبهم عن المضاجع را و بی‌نوایی و جگر تشنگی روزهای دراز را و می‌گفت کی من جزین خدمت نمی‌دانم اگر خدمت دیگر هست مرا ارشاد کن کی هر چه فرمایی منقادم اگر در آتش رفتن است چون خلیل علیه‌السلام و اگر در دهان نهنگ دریا فتادنست چون یونس علیه‌السلام و اگر هفتاد بار کشته شدن است چون جرجیس علیه‌السلام و اگر از گریه نابینا شدن است چون شعیب علیه‌السلام و وفا و جانبازی انبیا را علیهم‌السلام شمار نیست و جواب گفتن معشوق او را

برداشت: یک عاشق در نزد معشوقش، خود را به خدمت و کارهایی که انجام می‌دهد، می‌شمارد و ارزش می‌گذارد.

برداشت: به خاطر تو چنین کارهایی کردم و در این نبرد، تیرها و نیزه‌ها را پذیرا شدم.

برداشت: هرچه ثروت و قدرت و شهرت داشتم، همه از بین رفتند؛ اما عشق تو باعث شد که بسیار ناکام بمانم.

برداشت: هیچ صبحی را نه خوابیده و نه شاد پیدا نکردم و هر شب زندگی‌ام را بدون سامان و ترتیب سپری کردم.

برداشت: او به خوبی به یاد می‌آورد و شرح می‌دهد که چه تلخی‌ها و دردهایی را تجربه کرده است.

برداشت: این بیت بیانگر این است که عشق و محبت واقعی نیاز به شواهد و نشانه‌های گوناگون دارد و نباید به خاطر نشان دادن محبت، کارها به صورت فرمال و ظاهری انجام شوند. در حقیقت، عمل به خاطر خود محبت است و نه برای جلب توجه یا کسب حسن نظر دیگران.

برداشت: عاقل‌ها با یک اشاره کافی را درک می‌کنند، اما عاشق‌ها از آن تشنگی و خواسته‌شان هرگز سیراب نمی‌شوند.

برداشت: این بیت به این معناست که صحبت کردن بی‌وقفه و بی‌احساس خسته‌کننده است و وقتی که یک موضوع خاص به پایان می‌رسد، دیگر نیازی به ادامه دادن آن نیست. وجود و زیبایی یک موضوع همانند حرکت یک ماهی در آب زلال است که زمانی که کافی باشد، خود به خود متوقف می‌شود.

برداشت: او از دردی قدیمی سخن‌ها می‌گفت و در شکایت‌ها، اما من هیچ حرفی نگفتم.

برداشت: او شعله‌ای داشت که نمی‌دانست چیست، اما مانند شمع از شدت گرما و سوختن آن اشک می‌ریخت.

برداشت: معشوق به او می‌گوید: این همه کارهایی که کردی را فراموش کن و به دقت گوش کن تا حقیقت را به خوبی درک کنی.

برداشت: عشق و محبت واقعی از خوی و سرشت قدیمی و عمیق سرچشمه می‌گیرد، اما تو بدون درک این اصل، فقط به جنبه‌های سطحی و بی‌اهمیت آن پرداخته‌ای.

برداشت: عاشق به معشوق می‌گوید که اصل و اساس عشق چیست. معشوق پاسخ می‌دهد که اصل این عشق، مرگ و عدم وجود است.

برداشت: تو همه وجودت را برای دیگران فدای محبت کردی، حالا اگر یاری جان‌پرور هستی، به خودت مرگ بده و از آن بهره‌گیر.

برداشت: در آن لحظه، او به آرامی جان باخت و مانند گلی که شاد و خندان است، خود را تسلیم کرد.

برداشت: آن خنده‌ای که از تو به یادگار مانده، مثل جان و عقل عارف، همیشه و تا ابد در دل من باقی خواهد ماند.

برداشت: اگر نور مه‌آلود برای همیشه باقی بماند، چگونه می‌تواند بر نیک و بد تاثیر بگذارد؟

برداشت: او از تمامی آلودگی‌ها پاک می‌شود و همچون نوری که از ماه می‌تابد، به سمت خداوند گرایش پیدا می‌کند.

برداشت: توصفی از پاکی است که چون نور ماه بر نجاسات می‌تابد، این تابش به مانند راهی است که پاکی را از ناپاکی جدا می‌کند.

برداشت: براق نبودن نوری که تحت تاثیر زشتی‌ها و آلودگی‌ها قرار گیرد، نشان‌دهنده این است که آن آلودگی‌ها نمی‌توانند نور را تحت تأثیر قرار دهند.

برداشت: گذر زمان باعث می‌شود که انسان‌ها یا چیزها به سمت منبع و اصل خود بازگردند، درست مانند نور خورشید که به سوی منبع خود حرکت می‌کند.

برداشت: نه به خاطر زشت‌کاری‌ها چیزی باقی می‌ماند و نه به خاطر زیبایی‌ها.

برداشت: چشمانش که روشن و پرنور بودند، دوباره به یاد او به سرزمین‌های بیابانی و دشت‌ها بازگشت.