بخش ۲۱ - در بیان آنک لطف حق را همه کس داند و قهر حق را همه کس داند و همه از قهر حق گریزانند و به لطف حق در آویزان اما حق تعالی قهرها را در لطف پنهان کرد و لطفها را در قهر پنهان کرد نعل بازگونه و تلبیس و مکر الله بود تا اهل تمیز و ینظر به نور الله از حالی‌بینان و ظاهربینان جدا شوند کی لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً

برداشت: یک درویش به درویش دیگری گفت: وقتی که تو جمال خداوند را دیدی، به من بگو.

برداشت: می‌گوید: بدون شک و تردید چیزی را مشاهده کردم، اما برای بیان آن به صورت مختصر و ساده، مثالی را بازگو می‌کنم.

برداشت: دیدم که او به سمت چپ می‌رود و در سمت راست او، جوی آب کوثری وجود دارد.

برداشت: در سمت چپ او، آتش سوزانی وجود دارد که می‌تواند همه چیز را ویران کند، و در سمت راست او، جوی آب زلال و خوشگوار جاری است.

برداشت: گروهی به سمت آن آتش می‌روند و دست به سوی آن می‌برند، در حالی که گروهی دیگر به خاطر آن کوثر، خوشحال و شاداب هستند.

برداشت: اما این بازی به گونه‌ای است که در برابر هر شخص بدشانس و خوشبخت سخت و دشوار به نظر می‌رسد.

برداشت: هر کسی که در آتش می‌رفت و شعله‌اش را از میان آب بیرون می‌آورد، نشان از شجاعت و ایستادگی او دارد.

برداشت: هر کسی که به سمت آب می‌رفت، در حقیقت در میان او دچار آتش و حرارت می‌شد.

برداشت: هر کسی که به سمت راست حرکت کند و از آب زلالی که از آتش بالا می‌رود، استفاده کند، به سمت شمال خواهد رفت.

برداشت: و هنگامی که به سمت شمال رفت، آتشین بود و سرش را از سمت راست بیرون می‌آورد.

برداشت: به طور کلی، در اینجا اشاره به این است که چون تعداد کمی از افراد به موضوع یا مسئله‌ای عمیق و پنهان توجه کردند، در نتیجه تعداد کم‌تری نیز درگیر مشکلات یا دشواری‌های ناشی از آن شدند. در واقع، وقتی که افراد کمتر به یک مسئله دقت کنند، طبیعی است که کمتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

برداشت: تنها کسی که خوشبختی بر سرش سایه افکنده، می‌تواند از مشکلات و سختی‌ها فرار کند و به سوی آزادی و آرامش برود.

برداشت: ذوق و سلیقه‌ی مردم، معبود و محبوب است، اما به همین خاطر مردم در این بازی و سرگرمی دچار فریب و ضرر می‌شوند.

برداشت: گروه‌گروه و صف‌صف به خاطر حرص و شتاب، از آتش دوری می‌کنند و به سمت آب می‌گریزند.

برداشت: به ناچار از آتش بلند شد و حرمت جایگاه واقعی خودش را از دست داد، ای بی‌خبر از این ماجرا.

برداشت: صدای می‌نواخت، ای گیجان! نگران نباشید، من فقط آتش نیستم، بلکه من چشمه‌ای هستم برای پذیرش و قبول.

برداشت: چشم‌ها را به روی حقایق بسته‌اند، ای کسی که به واقعیت‌ها توجهی نداری، بیایید و از آتش‌افروزی‌ها و خطرها فرار نکنید.

برداشت: ای دوست، در اینجا هیچ چیزی جز راز و ترفند نمرود وجود ندارد؛ نه آتش و نه دود.

برداشت: اگر همچون ابراهیم (خلیل) که با ایمان و خردی والا در مقابل آتش قرار گرفت، تو نیز دانشمند و فرزانه‌ای، پس بدان که آتش، همان آب زندگی‌ست و تو در مقام پروانه‌ای هستی که به سوی نور می‌روی.

برداشت: پروانه به شدت احساس غم می‌کند و با نا امیدی می‌گوید: ای کاش، صد هزار پر داشتم تا به خاطر عشق خود به آتش بروم.

برداشت: تا زمانی که آتش عشق بی‌رحم می‌سوزاند، چشم و دل افرادی که در این عشق جایگاهی ندارند، کور می‌شود.

برداشت: جاهل از روی نادانی به من رحم می‌آورد، اما من از روی شناخت و آگاهی به دیگران رحم می‌کنم.

برداشت: این آتش خاصیتی دارد که حتی بر آب‌ها نیز تأثیر می‌گذارد و پروانه به نوعی تحت تأثیر این آتش قرار می‌گیرد، برعکس ما که ممکن است در برابر آن آسیب ببینیم.

برداشت: او در نور زیبایی را می‌بیند و در آتش، دلش به شوق می‌آید و در نور، سرشار از عشق و شادی می‌شود.

برداشت: این اتفاقات و بازی‌ها به خاطر خداوند بزرگ است، تا متوجه شوی که چه کسی از نسل خلیل (ابراهیم) است.

برداشت: آتشی را به رنگ آبی درآورده‌اند و در دل آن چشمه‌ای را باز کرده‌اند.

برداشت: ساحر با مهارت خود، صحن برنجی را به مکانی پر از زیبایی و جذابیت تبدیل می‌کند و در جمع نشسته، همه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برداشت: او خانه را پر از صداهای شبانه کرد و در آغاز صبح، خود آن صداها را تولید نکرده بود.

برداشت: وقتی که جادوگر با دستان جادوگری‌اش سحر و جادو می‌کند، اثراتش مانند یک جادو خود را نشان می‌دهد.

برداشت: بدون شک از سحر الهی، نسل‌ها و قرن‌ها به‌سرعت پراکنده شدند، مانند زنی که زیر بار سنگینی می‌افتد.

برداشت: ساحرانشان به مانند بنده و غلامی در دام افتاده بودند، همچون پرنده‌ای که در دام گرفتار می‌شود.

برداشت: ببین با خواندن قرآن، چگونه جادوگری که مانند کوه است، به آسانی باطل می‌شود.

برداشت: من نه فرعون هستم که به سمت نیل بروم، و نه کسی هستم که به سوی آتش بروم. من به مانند خلیل (ابراهیم) هستم که به راه الهی می‌روم.

برداشت: آتش وجود ندارد، بلکه آن مایعی مشخص است که در درونش می‌جوشد و این حالت به خاطر دسیسه‌ای است که آب را به شکل آتش درآورده است.

برداشت: پیام فرستاده‌ی نیکو گفت که داشتن کمی از خرد و عقل بهتر از انجام عبادات مثل روزه و نماز است.

برداشت: عقل تو گوهری باارزش است و این دو ویژگی، در تکمیل آن ضرورت دارد.

برداشت: برای اینکه آیینه‌ای درخشان و زیبا باشد، باید روح و دل انسان با اطاعت و عبادت پاکسازی شود.

برداشت: اگر آینه از ریشه خراب باشد، سخت است که بتوان آن را به خوبی شست و باز به حالت مناسبش برگرداند.

برداشت: آینه‌ای را انتخاب کن که خوش‌قواره و زیباست، و فقط اندکی تمیز کردن آن برای درخشش کافی است.