بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مرده

برداشت: بعد از اینکه قفس را ترک کرد، طوطی پرواز کرد و به سر درختی بلند رفت.

برداشت: طوطی مرده به گونه‌ای پرواز کرد که خورشید شرق را به حرکت وا داشت.

برداشت: استاد در کارهای مرغی که بی‌خبر بود، به شدت گیج و شگفت‌زده شد. ناگهان به راز و رمز آن مرغ پی برد.

برداشت: او سرش را بالا کرد و به بلبل گفت: ای بلبل، از حالت و احوال خود برای ما بگو.

برداشت: او چه کارهایی انجام داد که تو به او یاد دادی؟ تنها با ساختن نیرنگ و ترفندهایش، ما را به زحمت انداختی و نابود کردی.

برداشت: طوطی گفت‌: با آن کارش به من پند و اندرز داد که آواز و خوش‌سخنی را رها کن. (وداد یعنی دوستی و در اینجا گویا به معنی هم‌صحبتی و خوش‌سخنی باشد‌)

برداشت: همین آواز و خوش‌سخنی‌ات تو را در بند کرده است‌؛ راز آن‌که خود را به مردن زد این بود.

برداشت: یعنی ای کسی که مثل مُطرب از خاص تا عام با همه هم‌نشین شده‌ای؛ مرده شو تا چون من رهایی یابی.

برداشت: اگر دانه باشی مرغان تو را می‌چینند و اگر غنچه باشی کودکان‌ بر می‌کَنند.

برداشت: پس به کلی دانه‌ها و فوایدت را پنهان کن و بجای غنچه بودن‌، گیاه روییده بر بام باش که کسی آن را نمی‌چیند.

برداشت: هر کس که زیبایی و حسن خود را در معرض گذاشت و بالای دست گرفت، صد قضا و بلای بد به او روی آورد.

برداشت: و چشم بد و خشم و رشک همچون آب از مَشک بر سر او می‌ریزد.(در گذشته آوردن آب آشامیدنی از چشمه‌ها را معمولا دختران انجام می‌داده‌اند و برای این کار‌، مشکِ آب را بر سر نهاده‌ و همیشه مقداری از آب مشک بر سر و روی آن شخص می‌ریزد. مولانا در اینجا کسی که زیبایی‌هایش را بر دست بگیرد به زیبارویی تشبیه کرده که به سبب زیبایی‌اش ریختن چشم و خشم بر او مانند آب آن مشک حتمی است.)

برداشت: دشمنان از روی کین و خشم به او صدمه می‌زنند و دوستان هم عمر او را بیهوده تلف می‌کنند.

برداشت: کسی که نداند فصل کاشتن و بهار کی است و چه ارزشی دارد چطور بهای وقت و عمرش را می‌فهمد‌؟

برداشت: باید به رحمت و محبت خدا پناه برد، چون او نعمت‌های فراوانی بر روح‌ها نازل می‌کند.

برداشت: تا زمانی که به چیزی یا کسی برای پناه بردن دست نیافته‌ای، مانند آب و آتش در کنار هم قرار می‌گیری. چنانچه پناهی یابی، آن وقت تمامی آن نیروها، به یاری‌ات خواهند آمد.

برداشت: آیا دریا برای نوح و موسی یاری نکرد؟ آیا بر دشمنانشان خشم الهی نازل نشد؟

برداشت: آتش ابراهیم چطور می‌توانست قلعه‌ای داشته باشد؟ که بکشد و از دل نمرود دود بلند کند؟

برداشت: کوه یحیی را کسی به سمت خودش دعوت نکرد؟ آیا فرستاده‌های او را با سنگ‌آورده‌ها آسیب زد؟

برداشت: ای یحیی، بیا به من پناه بیاور، تا از تیغ تیز دشمن در امان باشی.