غزل شمارهٔ ۳۸

برداشت: من از این نفس و هوس‌های دنیایی رها و آزاد شدم، نفْسی که مرده و سردش بلاست و زنده و گرمش نیز بلا؛ امروز زنده و مرده من، وطن و مکانی ندارد جز فضل و بخشش خدا!

برداشت: من حتی از بیت و غزل (شعر و قافیه) هم رها شدم، ای پادشاه ازل (ای خداوند جاودان). این وزن شعری سخت و قوانین شعر مرا از پا انداخته‌اند! (در واقع مولانا اینجا از خودش و از شاعران دیگر انتقاد می‌کند که چرا درگیر قوانین ظاهری شعر شده‌اند، درحالی‌که حقیقت فراتر از آن است).

برداشت: بگذار سیل قافیه و بازی‌های زبانی را ببرد! این‌ها همه چیزهای ظاهری‌اند. قافیه و تکنیک‌های شعری فقط مثل پوست هستند، درحالی‌که اصل شعر در معنا و مغز آن است.

برداشت: ای سکوت! تو مغز و جان من هستی، تو یار زیبای مرا (از اغیار) می‌پوشانی؛ و کمترین خوبی و مزیت تو این است که آدم با تو‌، از ترس و دلواپسی رها می‌شود.

برداشت: وقتی یک ده ویران شود، دیگر از آن مالیات نمی‌گیرند! (یعنی وقتی کسی خود را از هوس‌های دنیا خالی کند، دیگر گرفتاری‌های دنیایی برایش معنی ندارد.) من در حالت مستی و بی‌خودی عرفانی هستم، پس حرف‌هایم را نقد نکن! (چون در این حالت، دیگر عقل و منطق دنیایی معنی ندارد).

برداشت: تا وقتی خود را کاملاً از بین نبرم (از خودخواهی و هوس‌های نفسانی خلاص نشوم)، چگونه می‌توانم به گنج واقعی (حقیقت الهی) دست پیدا کنم؟همچنین، تا وقتی که دریای لطف خدا مرا با خودش نبرد، چگونه می‌تواند مرا غرق کند و حقیقت را نشانم دهد؟

برداشت: کسی که فقط اهل حرف‌زدن است، نمی‌داند که سکوت چقدر لذت‌بخش و عمیق است، درست مثل شکر که طعمی شیرین دارد. آدمی که دلش خشک و بی‌احساس است، هیچ‌وقت نمی‌فهمد که این نغمه‌های پرشور و حال چه لذتی دارد.

برداشت: من مثل یک آینه هستم، نه کسی که فقط بحث و سخنرانی کند!اگر گوش‌های شما تبدیل به چشم شوند (یعنی اگر با دل بشنوید نه فقط با گوش)، آن‌وقت حال مرا درک خواهید کرد.

برداشت: مثل درختی که در باد تکان می‌خورد، دست‌هایم را تکان می‌دهم و در شور عرفانی می‌چرخم.چرخ زدن و رقص سماع من، حتی از آسمان هم پاک‌تر است، چون از جنس حقیقت است، نه دنیا.

برداشت: ای عارف سخن‌گو، بگو تا برایت دعا کنم!زیرا من هر سحر در اوج مستی عرفانی، از ته دل دعا می‌کنم.

برداشت: لباس صوفیانه‌ی من (دلق و خرقه) برای من مهم نیست، حاضرم آن را با تو شریک شوم.هر چیزی که از "سلطان" (خداوند) به من برسد، نیمی از آن را به تو می‌بخشم، چون این نعمت‌ها متعلق به همه است.

برداشت: از دست سلطان (خداوند یا پیر و مرشد) جامی از شراب معرفت و آگاهی به من می‌رسد. این شراب مانند نوری از خورشید است، اما فقط کسانی که فروتن و نیازمند حقیقت باشند، می‌توانند از آن بهره ببرند.

برداشت: من دیگر خاموش شده‌ام و گلویم از سخن گفتن خسته است، پس تو که اهل سخنی، بگو!چون تو مانند حضرت داوود صدای زیبا و تاثیرگذاری داری، اما من مانند یک ذره‌ی کوچک در برابر عظمت حقیقت از جا رفته‌ام. (معروف است که داود خوش‌دَم وقتی که می‌خواند کوه را به‌رقص درمی‌آورد)