بخش ۸۱ - صف شصت و پنجم از ناصرخسرو

۱

ایزد تعالی مر عالم جسمانی را بر شمار آفرید . و یکی را علت شمار پدید آورد تا ازو بسیاری پدید آمد . و مر یکی را چون اندر یکی زنی جز یکی نباید . پس این همان یکی باشد ، او وجود علت خویش باشد . و ازین قول پیدا شود که مر یکی را علت نیست . و چون او را علت نیست پس او خود نیز معلول نباشد و چون یکی بهستی هست و همه هستها یا علت است یا معلول . و چون درست که مر یکی را علت نیست درست شده باشد که یکی معلول نیست . چون معلول نیست ناچار عقل است ، پس یکی علت است مر بسیاری را .

۲

و نیز گوئیم که اگر یکی علت بسیاری نیست بس بسیاری خود علت بسیاری است ، و چون بسیاری را علت بسیاری گویی چنان گفته شود که بسیاری را خود بسیاری پیدا آورد . و ما حال به خلاف این همی بینیم ، از بهر آنک هر بسیاری اندر بسته شده است بعددی که آن عدد بیکی که علت آن عدد است نزدیکتر ازوست . پس پیدا شد که بسیاری یکی پدید آورد و دیگر که میان بسیاریها انبازیست از جهت مانندگی ایشان بیکدیگر . چنانک بمثل 9 بسیارست و پانزده نیز بسیاری دیگر و هر یکی ازین دو عدد بسه قسمت شود ، پس میان ایشان به سه انبازست ، و از دیگر روی مر هزار را هزار دیگر ماننده است که جز ببرهان قوی و نگاه داشتن تمام مر ایشانرا از یکدیگر نتوان شناخت ، و مر هیچ عدد را با یکی انبازی و مانندگی نیست ، از آنچ یکی هیچ قسمت نپذیرد . و هیچ عدد را یکی نزدیکتر از دو نیست و مشکل نشود کسی را که گوید یکی همچند دو است یا دو همچند یکیست . و برین دلیلهای بسیارست که بسیاری از وحدت پدید آمدن است ، چنانک گوئیم که آسمانها و ستارگان باز بسته اند به جنبش نفس کل ، و همه را بدین روی یک طبیعت است که جنبنده اند . و از جهت حرکات کواکب همی زاید زایشهای عالم از معادن و نبات و حیوان که مختلف اند اندر طبایع خویش ، و هم چنین تخم درخت یک چیز است بدیدار بیننده ، و صورت درخت ازو همی زاید که او را شاخها و برگها و میوه های بسیار است ، و همچنین نطفه حیوان یک چیز است کز شخص پدید آید با اندامهای مخالف و طبایع متضاد .

برداشت: اگر یک چیز بتواند علت بسیاری از چیزها باشد، پس بسیاری از چیزها نیز خود می‌توانند علت بسیاری دیگر باشند. به عبارت دیگر، اگر برای بسیاری از چیزها علت وجود دارد، به همین دلیل این گروه‌ها می‌توانند از یکدیگر تأثیر بپذیرند. با این حال، مشاهده می‌کنیم که هر گروه بزرگی به عددی وابسته است که به یک عدد واحد نزدیک‌تر است. این نشان می‌دهد که یک عدد می‌تواند سبب ظهور بسیاری از چیزها شود و این گروه‌ها به دلیل شباهت‌هایشان به یکدیگر مرتبط‌اند. برای مثال، عدد 9 و 15 هر دو جزء گروه‌های مختلف هستند، اما هر یک از این دو عدد به 3 تقسیم می‌شوند، بنابراین در اینجا ارتباطی از نظر عددی وجود دارد. اما عدد هزار، هزار دیگری مانند خود دارد که با استدلال قوی نمی‌توان آنها را از یکدیگر متمایز کرد. هیچ عددی نمی‌تواند با عدد یک مقایسه شود، زیرا عدد یک بینهایت متفاوت است و هیچ عددی به اندازه دو به یک نزدیک نیست. بنابراین ادعاهایی مبنی بر مشابهت عدد یک و دو از اساس نادرست است. دلایل بسیاری وجود دارد که نشان می‌دهد بسیاری از چیزها از یک واحد واحد نشأت می‌گیرند. به عنوان مثال، آسمان‌ها و ستارگان به حرکت نفس کل وابسته‌اند و همه آنها ویژگی تحرک را دارند که منجر به دنیای طبیعی شامل معادن، گیاهان و حیوانات می‌شود که هرکدام ویژگی‌های مخصوص به خود را دارند. همچنین، دانه یک درخت می‌تواند به صورت مختلفی ظاهر شود و از آن شکل درخت با شاخه‌ها، برگ‌ها و میوه‌های متعدد زاده می‌شود. مشابه این موضوع در مورد نطفه حیوان وجود دارد که از یک عنصر واحد، موجودی با اندام‌ها و ویژگی‌های متفاوت به وجود می‌آورد.

هوش مصنوعی

۳

پس درست شد که هر بسیاری که هست باز شدن او بوحدت است . از این رو گفتیم که همه بودنیهای عالم را علت امر باری تعالی است . که یکی است و بزرگوار است ، و مبدع حق که پدید آرنده اوست دور است از همه باز بستهای جسمانی و روحانی .